ಶುಕ್ರವಾರ, ಏಪ್ರಿಲ್ 15, 2016

ಶಬರಿ


“ಕಾದಿರುವಳು ಶಬರಿ, ರಾಮ ಬರುವನೆಂದು,
ತನ್ನ ಪೂಜೆಗೊಳುವನೆಂದು..” - ವಿ.ಸೀತಾರಮಯ್ಯನವರ ಈ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳದವರೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ಅಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡಿದು. ಈ ಹಾಡಿನಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶಬರಿಯ ಪಾತ್ರವೂ ಕೂಡ.
pic courtesy : http://devdutt.com/

ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ರಾಮಾಯಣ ಕಥೆಯನ್ನೋದುವಾಗ ನನ್ನನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಸೆಳೆದದ್ದು ಶಬರಿಯ ಕಥೆಯೆ. ಶರಣಾಗತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಕ್ತಿ ಅದೆಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ತೋರಿದ ಕಥಾನಕವಿದು. ‘ಪುರಾಣ ಭಾರತಕೋಶ’ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, ಶಬರಿ ಆನೆಗೊಂದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಓರ್ವ ಬೇಡತಿ. ಬೇಡರ ರಾಜನ ಮಗಳಾಗಿದ್ದ ಶಬರಿ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆದು, ಮಾತಂಗ ಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಮುಂದೆ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಆಕೆ ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಋಷಿವರ್ಯರು ‘ನೀನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಜಪ ಮಾಡಿದರೆ, ಆತ ನಿನ್ನ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತ್ಯಾದರಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದರೆ ಖಂಡಿತ ಮುಕ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದು’ ಎನ್ನಲು ಅಂತೆಯೇ ಶಬರಿ ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಉತ್ಕಠ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಯುತೊಡಗುತ್ತಾಳೆ. ಮೂಲ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶಬರಿಯ ಕಥೆಗೂ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅವಳ ಕಥನಕ್ಕೂ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.   

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೇ, ರಾಮನ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾತುರಳಾಗಿದ್ದ ಶಬರಿ, ಶ್ರೀರಾಮ ಬರಲು, ಆತನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯಪಾದ್ಯಗಳನ್ನಿತ್ತು ಉಪಚರಿಸಿ, ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಲು ನೀಡಿ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಪ್ರೀತನಾದ ರಾಮ ಅವಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. 

ಆದರೆ ಪದ್ಮಪುರಾಣದಲ್ಲಿರುವಂತೇ, ಶಬರಿ ರಾಮನನ್ನು ಸಂಪ್ರೀತಿಗೊಳಿಸಲು, ಪ್ರತಿ ದಿವಸ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಬೋರೆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ದು, ಹಣ್ಣು ಸಿಹಿಯೇ? ಹುಳಿಯೇ? ಎಂದರಿಯಲು ಚೂರು ಕಚ್ಚಿ ತಿಂದು ನೋಡಿ, ಸಿಹಿಯಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಆಯ್ದು, ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ರಾಮನಿಗಾಗಿ ತೆಗೆದಿಡುತ್ತಾಳೆ. ರಾಮ ಇಂದು ಬರುವ, ನಾಳೆ ಬರುವ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ, ಇನಿತೂ ಬೇಸರಿಸದೇ ಪ್ರತಿ ದಿವಸ ಅವನಿಗಾಗಿ ಈ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನಾಯ್ದು ಇಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅಂತೂ ಕೊನೆಗೆ ಆಕೆಯ ಈ ನಿಃಸ್ವಾರ್ಥ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಬರುವ ರಾಮ, ಅವಳು ಎಂಜಲು ಮಾಡಿಟ್ಟ ಆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೇ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವುದು ಪದ್ಮಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶಬರಿಯ ಕಥಾನಕವೇ! ಶಬರಿಯದು ಇಲ್ಲಿ “ಮುಗ್ಧ ಭಕ್ತಿ” ಮತ್ತು “ಅಖಂಡ ತಾಳ್ಮೆ”!. ತನ್ನ ದೇವರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಿಹಿಯ ಹಣ್ಣನ್ನಷ್ಟೇ ಕೊಡಬೇಕು, ಆ ಮೂಲಕ ಸತ್ಕರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಮುಗ್ಧತೆಯಷ್ಟೇ ಅವಳಲ್ಲಿದ್ದಿದ್ದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ವರುಷಗಳವರೆಗೂ ಕಾಯುತ್ತಾ ಕುಂತಳು. ತನ್ನ ಎಂಜಲನ್ನು ಕೊಡಬಹುದೇ? ಯಾರಿಗಾದರೂ ಎಂಜಲನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ? ಅದು ಸೂಕ್ತವೇ? ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಹೋಗದೇ, ರಾಮನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದು. ಶ್ರೀರಾಮನೂ ಅಷ್ಟೇ... ಇನಿತೂ ಬೇಸರಿಸದೇ, ಆ ಮುಗ್ಧ ಭಕ್ತೆಯ ಭಕ್ತಿಗೆ ಒಲಿದು ಸಂತಸದಿಂದಲೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು. ಇಂಥ ಭಕ್ತಿಗೆ ಕಪಟ, ಗೊಂದಲ, ಸರಿ ತಪ್ಪುಗಳ ಪರಿವೆಯೇ ಇರದು. ಅಲ್ಲಿರುವುದು ನಿರ್ಮಲ ಪ್ರೀತಿ, ಶರಣಾಗತಿ ಅಷ್ಟೇ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಹೇಳಿದ್ದೂ ಇದೇ...- “ಯಾವ ಭಕ್ತನು ನನಗೆ ಎಲೆ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ನೀರು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಪರಿಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ನಾನದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸುತ್ತೇನೆ...” ಎಂದು.

ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ... ಹೇಗೆ ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳು ತಾವು ಕಚ್ಚಿ ತಿಂದ ತಿನಸನ್ನೇ ಅರ್ಧ ತಿಂದು, ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪ, ಅಮ್ಮನೂ ತಿನ್ನಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯದಿಂದ, ಅವರ ಬಾಯೊಳಗೆ ತುರುಕಿಸಿ ನಗುತ್ತಾರೋ, ಸಂತಸ ಪಡುತ್ತಾರೋ ಅಂಥ ಭಾವ, ಭಕ್ತಿಯೇ ನನಗೆ ಶಬರಿಯಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿದ್ದು. ಹೆತ್ತ ಅಮ್ಮ ಅಪ್ಪನೂ ತಮ್ಮ ಮಗುವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹಾಕಲು ಬಂದಾಗ, ಎಂಜಲೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೇ, ಥೂ ಛೀ ಎನ್ನದೇ, ತಿಂದುಬುಡುತ್ತಾರೆ... ಮುದ್ದಾಡುತ್ತಾರೆ... ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಸಂತೃಪ್ತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಚಿತ್ರಣ ನನಗೆ ಶಬರಿಯಲ್ಲೂ ಕಂಡಿದ್ದು. ಅಂತಹ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಷ್ಠೆಗೆ ಭಗವಂತ ಒಲಿಯದೇ ಇರುವನೇ?

ಇನ್ನು ಈ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ, ರಾಮಾಯಣ ಒಂದು ಸುಂದರ ಖಂಡ ಕಾವ್ಯ ಅಷ್ಟೇ.. ನಿಜದಲ್ಲಿ ಆಗದ್ದು - ಇತ್ಯಾದಿ ಏನೇ ಪ್ರವರಗಳಿದ್ದರೂ, ಹಾಗೆಲ್ಲಾ ವಾದಿಸುವವರನ್ನೂ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳೊಳಗಿನ ಧನಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೆಡುಕಂತೂ ಆಗದು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಾರೋಣ! ಬೇಡತಿಯಾಗಿದ್ದ ಶಬರಿಯ ಎಂಜಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ರಾಮನ ಈ ಕಥೆಯಿಂದ ನಾವು - ಈ ಮೇಲು, ಕೀಳು, ಎಂಬ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡದೇ, ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಮನಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು, ಅವರ ಪರಿಶುದ್ಧ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಒಪ್ಪಿ, ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೀತಿಯನ್ನು ಶಬರಿಯ ಕಥೆಯಿಂದ ಕಲಿಯುತ್ತೇವೆ. 

~ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಹೆಗಡೆ.

ಮಂಗಳವಾರ, ಏಪ್ರಿಲ್ 12, 2016

ಮರಕತ

"ಬುದ್ಧಿ, ತುಸು ಗಟ್ಟಿ ಹಿಡ್ಕಳಿ ಹಾಂ.. ಎರ್ಡು ದಿವ್ಸದಿಂದ ಚಂಡಿ ಮಳೆ ಹೊಯ್ದು ಅರ್ಲು ಆಗ್ಬುಟದೆ.. ಬಿದ್ಗಿದ್ದು ಹೋದ್ರೆ ಬಿಳಿ ಪಂಚೆ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಂಪಾಗದೇಯಾ.." ಎಂದು ಹಲ್ಕಿರಿದ ದೇವುಡುಗನ ಹುಳುಕು ಹಲ್ಲುಗಳು ಮಂದ ಲಾಟೀನಿನ ಬೆಳಕಲ್ಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡವು ನರಸಿಂಹ ರಾಯರ ಹದ್ದಿನ ಕಣ್ಣಿಗೆ. ದೂರದ ಮೈಸೂರಿನವರಾಗಿದ್ದ ಅವರಿಗೋ ಮಲೆನಾಡಿನ ಜನ, ಭಾಷೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹೊಸತು. ಬೆಳ್ಳಂ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಉಟ್ಟ ಪಂಚೆಯಲ್ಲೇ, ಬ್ಯಾಗಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಬಟ್ಟೆ ತುರುಕಿ ಹೊರಟಿದ್ದು. ಅದೂ ಗೆಳೆಯ ರಾಜಾರಾಮ ಹೆಗಡೆಯ ಗೋಳಾಟ ನೋಡಿ ಗಾಭರಿಯಾಗಿ. ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ದಮಯಂತಿಯ ಕುರಿತು ಆತನ ಪ್ರಲಾಪವನ್ನು ಸಹಿಸಿ ಕಿವಿ ಕೆಪ್ಪಾಗುವುದೊಂದು ಬಾಕಿ. ಧೂಳೆಬ್ಬಿಸಿಕೊಂಡು ಗಡ ಗಡನೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಂಪು ಬಸ್ಸಿನ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಅವರ ಮೈಯೆಲ್ಲಾ ಬೇರೆ ಲಟಕ್ ಪಟಕ್ ಎನ್ನತೊಡಗಿತ್ತು. ಅಂತೂ ಇಂತೂ ಬಸ್ಸು ಶಿರ್ಸಿ ಪೇಟೆಯ ತಲುಪಿದಾಗ ಸಂಜೆ ಏಳರ ಸಮಯ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಐದು ಮೈಲಿ ದೂರದ ನೀರ್ಕಜೆಗೆ ಹೋಗಲು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಊರಿನ ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಯೊಂದನ್ನು ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ರಾಜಾರಾಮ. ಅವನ ಮನಸಂತೂ ಶರವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ರಾಮ ಭಟ್ಟರ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಲು ತಳಮಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆತನ ಈ ಪರದಾಟ ನೋಡಿ ರಾಯರಿಗೋ ಒಳಗೊಳಗೇ ಮರುಕತುಂಬಿದ ನಗು. ‘ಮಳ್ಳು ಹುಡುಗ.. ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡಲು ಗೊತ್ತು.. ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ಹೇಳಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ವರಿಸಲೇನು ಧಾಡಿಯಪ್ಪಾ.. ಈಗ ಕಾಲ ತುಸು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹುಡುಗಿ ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಬಳಿ ಇವನಪ್ಪ ಹೋಗಿ ಕೇಳಿದ್ದರೆ ಇಲ್ಲಾ ಅನ್ನುತ್ತಿದ್ದರೆ..? ಈಗ ಊರಿನ ಕಡೆಯಿಂದ ಯಾರೋ ತಂದ ಅವಳ ಮದುವೆ ನಿಗಂಟಿನ ಸುದ್ದಿಗೆ ಹಾರಿ ಬಿದ್ದು ಆತುರದಿಂದ ನನ್ನನ್ನೂ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹೇಳಿ ಕೇಳಿ ಮಳೆಗಾಲ.. ಅದರ ಮೇಲೆ ಮಲೆನಾಡು. ತನ್ನ ಗತಿ ಏನಾಗುವುದೋ ಪರಮಾತ್ಮ!" ಎಂದು ಮನದಲ್ಲೇ ಬೈದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನಿಂತಿದ್ದಾಗಲೇ ದೇವುಡುಗನ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿ ಎದುರು ನಿಂತಿದ್ದು. ಗಾಡಿಯ ಹಿಂಬದಿಗೆ ತನ್ನ ಹಾಗೂ ರಾಯರ ಬಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದ ಟ್ರಂಕುಗಳನ್ನು ದಡ ಬಡನೆ ತುಂಬಿದ ರಾಜಾರಾಮ ಹತ್ತಲು ಅವಸರಿಸತೊಡಗಿದ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ಹತ್ತಿದ್ದ ರಾಯರಿಗೆ ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿಯ ಬಳಕೆ ಅಷ್ಟಿಲ್ಲ. ಕತ್ತಲು ಬೇರೆ... ಅಂತೆಯೇ ಹತ್ತಲು ಪರದಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅವರನ್ನೇ ಒಮ್ಮೆ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದ ದೇವುಡುಗ, ರಾಯರು ತೊಟ್ಟಿದ್ದ ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳಿಂದಲೇ ಪರ ಊರಿನವರೆಂದು ಅಳೆದು, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ತುಂಬಿರುವ ಕೆಸರಿನ ಕುರಿತು ಎಚ್ಚರಿಸುವುದು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂಬಂತೇ ಹೇಳಿದ್ದ. ಆದರೆ ರಾಜಾರಾಮನಿಗೋ ಈಗ ಒಂದೊಂದು ನಿಮಿಷವೂ ವರುಷದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "ಅಯ್ಯೋ ಮಾರಾಯ.. ನೀ ನಿನ್ ಭಾಷೆಲಿ ಇವ್ರ ಹತ್ರ ಎಂತೆಂತೋ ಮಳ್ಳ್ ಹಲಬಡ ಆತಾ? ಇವ್ರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ಅಷ್ಟು ಸಮ ಬರದಿಲ್ಲೆ. ನೀ ಸುಮ್ನೆ ಗಾಡಿ ಬೇಗ ಓಡ್ಸು.. ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಮನೆ ಸೇರ್ಬೇಕು.. ಸುಮ್ನೆ ಮಾತು ಕತೆ ಆಡ್ತಾ ಸಮಯ ಕೊಲ್ಬೇಡ..." ಎಂದು ಒರಟಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ನರಸಿಂಹರಿಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನಿತ್ತು, ಒಳಗೆ ಹತ್ತಿಸಿ, ತಾನೂ ಕೂತು, ಹೆಗಲು ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಬೆವರೊರೆಸಿಕೊಂಡ. ರಾಜಾರಾಮನ ಮಾತಿಗೆ ತುಸುವೂ ಬೇಸರಿಸದ ದೇವುಡುಗ "ಅಯ್ನೋರೆ ಕ್ವಾಪ ಎಂತಕ್ರೋ? ಹೋಗನ ಬಿಡಿ.. ಇದೆಂತ ಕೆಂಪ್ ಬಸ್ಸು ಮಾಡ್ಕಂಡಿರಾ? ಅಡ್ರ ಪಡ್ರ ಮಣ್ಣಿನ ರಸ್ತೆ.. ಕತ್ಲು ಬೇರೆ... ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿಲಿ ಐದು ಮೈಲು ಬುರ್ರನೆ ಹ್ವೋಪದು ಕನ್ಸೇಯಾ ಬುಡಿ.." ಎಂದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಲ್ಕಿರಿದು, ಗಾಡಿಯ ಮೇಲೇರಿ ಕುಳಿತವನೇ ತನ್ನ ಎತ್ತುಗಳಿಗೆ ಹೈಯ ಹೈಯ ಎಂದು ಚುರುಕು ಮುಟ್ಟಿಸಿದ. ಅವುಗಳ ಕೊರಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಗಜ್ಜೆಯ ಲಯ ಬದ್ಧ ನಾದದೊಂದಿಗೆ ಗಾಡಿ ಮುಂದೋಡತೊಡಗಿತು. 

ತುಸು ದೂರ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೇ, ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡ ರಾಯರು, ಒಳಗೆ ನೇತು ಹಾಕಿದ್ದ, ಅತ್ತಿತ್ತ ಓಲಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಟೀನಿನ ಕಿರು ಬೆಳಕಲ್ಲೇ ಪರಿಸರವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಊಹೂಂ... ಎತ್ತ ನೋಡಿದರತ್ತ ಕತ್ತಲೆಯದೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ! ಕಿವಿಗಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಜೀಕ್ ಸದ್ದು, ಸುತ್ತಲೂ ಆವರಿಸಿರುವ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಮಳೆಯೊಂದು ಆಗಷ್ಟೇ ನಿಂತುದರ ಕುರುಹಾಗಿ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಪಟ ಪಟನೆ ಉದುರುವ ಹನಿಗಳ ಚಿಟ ಪಟ ಸದ್ದು. ಸುಂಯ್ಯೆನ್ನುತ್ತಿರುವ ಮಲೆನಾಡಿನ ತಣ್ಣನೆಯ ಕುರ್ಗಾಳಿ ಮೈಯ್ಯೊಳಗೆ ಶೀತದ ಗುಳ್ಳೆಗಳನ್ನೇಳಿಸಲು, ಬಗಲು ಚೀಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಉಣ್ಣೆಯ ಶಾಲೊಂದನ್ನು ತೆಗೆದು ತಲೆಯಿಂದ ಎದೆಯವರೆಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಮುದುಡಿ ಕುಳಿತರು ರಾಯರು. ದಾರಿಯೋ ಹೆಸರಿಗೆ ಇದ್ದಂತಿತ್ತು... ವಿಪರೀತ ಉಬ್ಬು ತಗ್ಗುಗಳಿಂದಾಗಿ ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿ ಹೆಂಡ ಕುಡಿದವರಂತೇ ಓಲಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗತೊಡಗಿತ್ತು ಅವರಿಗೆ. ರಾಜಾರಾಮ ಮಾತ್ರ ಘಳಿಗೆಗೊಮ್ಮೆ ಆ ಚಳಿಯಲ್ಲೂ ಬೆವರೊರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ. ಅವನ ಪೆಚ್ಚುಮೊಗವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರಿಗೆ ಮರುಕವುಂಟಾಯಿತು. 

ಮೈಸೂರಿನ ತಮ್ಮ ಬಿಡಾರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ರೂಮೊಂದನ್ನು ಪಡೆದು ಸರಕಾರಿ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತನಾಗಿದ್ದ ರಾಜಾರಾಮನಲ್ಲಿ ಗತಿಸಿ ಹೋದ ತಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ತಮ್ಮನನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು ನರಸಿಂಹ ರಾಯರು. ತಮಗಿಂತ ಹತ್ತು ವರುಷ ಚಿಕ್ಕವನಾಗಿದ್ದ ಅವನಲ್ಲಿ ಅದೇನೋ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೀತಿ, ವಿಶ್ವಾಸ. ಅವನ ಮೆದು ಮಾತು, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಲ ಮನಸ್ಸು ಬಲು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಗಿತ್ತು ರಾಯರಿಗೆ. ರಾಜಾರಾಮನಿಗೂ ಅಷ್ಟೇ... ರಾಯಣ್ಣ ಎಂದರೆ ಬಲು ಪ್ರೀತಿ, ಗೌರವ. ಹೋಗು ಬಾ ಅನ್ನುವಷ್ಟು ಸಲಿಗೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ತನ್ನ ಪುಕ್ಕಲು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ತಾನೇ ತಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಸೋತು ಹೋದಂತಿದ್ದ ರಾಜುವಿನ ಕಳಹೀನ ಮುಖವ ಕಂಡು ಕರುಣೆಯುಕ್ಕಿತು ರಾಯರಿಗೆ. "ಅಯ್ಯೋ ಮಂಕೆ.. ನನ್ನ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದೂ, ನನ್ನ ಕಾಲು ಭಾಗದ ಗುಣವೂ ಬರ್ಲಿಲ್ವಲ್ಲೋ! ಧೈರ್ಯಂ ಸರ್ವತ್ರ ಸಾಧನಂ ಅಂತ ಕೇಳಿಲ್ವೇನೋ? ನಾನು ಎಷ್ಟು ಸಲ ಹೇಳಿದ್ದೀನಿ.. ನಿನ್ನ ಮನೆಯವ್ರಿಗೆ ಹೇಳಿ ದಮಯಂತಿ ಜಾತಕ ಕೇಳು ಅಂತ.. ನೀನೋ.. ಒಳ್ಳೆ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಅಂತ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ ಸುಮ್ನೆ ಕೂತೆ.. ಈಗ ಅವ್ಳ ಮದ್ವೆ ನಿಗಂಟಾಗಿರೋವಾಗ ಹೋಗಿ ಏನು ಮಾಡ್ತಿ? ಅವ್ಳ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವನೇ ಆಗಿ ಹೀಗೆ ಸಮಯ ಕೊಂದಿದ್ದು ನಿನ್ನ ತಪ್ಪು.. ನಿನ್ನ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಆಯಿನೂ ಈಗ ಅವ್ಳ ಮನೇಲಿ ಇದ್ದು ಮದ್ವೆ ತಯಾರಿ ಮಾಡ್ತಿರ್ಬಹುದು.. ಕೊನೇ ಘಳಿಗೇಲಿ ಡಾಕ್ಟ್ರ ಹತ್ರ ಹೋಗುವಂತೇ.. ನನ್ನನ್ನು ಯಾಕೆ ಎಳ್ಕೊಂಡು ಬಂದೆ ಮಾರಾಯಾ? ಒಳ್ಳೇ ಸಹವಾಸ ನಿಂದು.." ಮೆಲು ದನಿಯಲ್ಲಿ ಗದರಲು ರಾಜರಾಮ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆವರಿದ. "ಅಣ್ಣಯ್ಯ ದಮ್ಮಯ್ಯ ಅಂತೀನಿ.. ಒದರಬೇಡ.. ಈ ಗಾಡಿಯವನಿಗೆ ರಾಮ ಭಟ್ರ ಪರಿಚಯವಿದೆ.. ಸುದ್ದಿ ಗೊತ್ತಾದ್ರೆ, ನಾನು ನನ್ನ ಮನೆ ಸೇರೋ ಮುಂಚೆನೇ ಹೆಣವಾಗ್ತೇನೆ! ನೋಡು.. ನೀನು ದೊಡ್ಡ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದಿ.. ನನಗಿಂತ ನಾಲ್ಕು ಕಾಸು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡ್ತಿ.. ಪೇಪರಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಹೆಸ್ರು ಬೇರೆ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.. ದೊಡ್ಡ ಪತ್ತೇದಾರ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯೂ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.. ರಾಮ ಭಟ್ರಿಗೂ ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಾಗೆಲ್ಲಾ ಹೇಳ್ತಿದ್ದೆ.. ಅಲ್ಲದೇ, ಅವರಿಗೂ ಮೈಸೂರಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಕೆಲವು ಗೆಳೆಯರ ಬಾಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ತಿಳಿದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ.. ನಿನ್ನ ವಶೀಲಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕೆಲ್ಸ ಆಗಬಹುದೇನೋ ಎಂಬ ದೂರದ ಆಸೆ ನೋಡು.. ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ಮದುವೆ ಯಾವಾಗಲೋ ಎಂತೋ ನಿಕ್ಕಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ನಂಗೆ.... ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಪತ್ರ ಬರದೇ ಎರಡು ತಿಂಗಳಾಯ್ತು.." ತೀರಾ ಕೆಳದನಿಯಲ್ಲಿ ಯಾಚಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟರು ನರಸಿಂಹ ರಾಯರು. "ಕರ್ಮವೇ.. ಈಗ ನಾ ಎಂತ ಪವಾಡ ಮಾಡಲಿ ಹೇಳು? ಮದುವೆ ಯಾವಾಗ ಎಂದೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಗೂಬೆ ನೀನು.. ಹ್ಮ್ಂ..  ನಿನ್ನ ಹಣೇಲಿ ಭಗವಂತ ಬರ್ದಾಂಗೆ ಆಗ್ಲಿ.. ನೋಡೋಣ.. ನೀ ಈಗ ಧೈರ್ಯವಾಗಿರು..." ತನಗೇ ಗಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲದ ಭರವಸೆಯಿತ್ತು ಸುಮ್ಮನಾದರು. ಗಾಲಿಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದ ಹೊಂಡಗಳಿಂದ ಗಾಡಿಯ ಓಲಾಟ ಜಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಧಾರಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿಕೆ ಹಿಡಿದು ಹಾಗೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣಾಡಿಸುತ್ತಾ ಆಕಳಿಸಿದರು. 

ದಿನವಿಡೀ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಸುಸ್ತು ಮೇರೆ ಮೀರಿತ್ತು. "ಅಯ್ಯಯಪ್ಪಾ.. ನನ್ನ ಬೆನ್ನು ಮುರಿದೇ ಹೋಗ್ತಿದೆ.. ಇನ್ನೂ ಎಷ್ಟು ದೂರನಪ್ಪಾ ಭಟ್ರ ಮನೆಗೆ.." ಎಂದು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಾಗ, ಅದು ಮುಂದೆ ಕೂತು ಗಾಡಿ ಓಡಿಸುತ್ತಿದ್ದವನ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. "ಬುದ್ಧಿ ಈಗ ಸಿಗೋ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಏರನ್ನ ಇಳ್ದು, ಶ್ಯಾಂ ಹೆಗ್ದೇಡರ ತೋಟ ದಾಟಿ, ಒಂದಳ್ಳ ದಾಟ್ಬಿಟ್ರೆ ಆಯ್ತ್ರ.. ನೀರ್ಕಜೆಗೆ ಕತ್ರಿ ಸಿಗ್ತದೆ.. ಅಲ್ಲಿಂದ ಬರೀ ಅರ್ಧ ಫರ್ಲಾಂಗ.. ಇನ್ನೊಂದ್ ತಾಸು ಅಟ್ಟೇಯಾ.." ಎನ್ನಲು ತಲೆ ತಿರುಗಿದಂತಾಯ್ತು ರಾಯರಿಗೆ. ರಾಜುವಿನ ಮೇಲೆ ವಿಪರೀತ ಕೋಪ ಬಂದು ಅವನತ್ತ ತಿರುಗಿದರೆ ಅವನೋ ತಮ್ಮ ಭರವಸೆಯನ್ನೇ ನಂಬಿ, ಸುಖ ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ. 

"ಥತ್.. ಈ ಪತ್ತೇದಾರಿ ಬುದ್ಧಿ ನನಗೇ ಮುಳುವಾಯ್ತು ಇಂದು.. ಏನೋ ಪೋಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನನ್ನ ಕರುಣಾಕರ ಮಾವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ಒಂದೆರ್ಡು ಕೇಸ್ ಬಗೆಹರಿಸಿದ್ದೇ ಬಂತು.. ಜನ ನನ್ನನ್ನೇ ಶರ್ಲಾಕ್ ಹೋಂ ಅಂದ್ಕೊಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೇನೋ.. ಈ ಮನೆಹಾಳ ತನ್ನನ್ನು ಏನೇನು ಹೇಳಿ ಹಾಡಿ ಹೋಗಳಿದ್ದಾನೋ ಅಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.. ಈಗ ನೋಡಿದ್ರೆ ಬೇತಾಳನಂತೇ ಜೋತು ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆ. ಇವ್ನ ಜೊತೆ ನಂದೂ ಹೆಣ ಬೀಳೊತ್ತೋ ಏನೊ.. ಮೂವತ್ತೆರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಸತ್ತು, ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಂಡತಿ ಶಾರದೆಯನ್ನು, ಕೂಸು ವೀಣಾಳನ್ನು ತೊರೆದು, ಬ್ರಹ್ಮ ರಾಕ್ಷಸನಾಗುವ ಯೋಗವಿದೆಯೋ ಏನೋ..?" ತಮ್ಮ ಹುಚ್ಚಾಪಟ್ಟೆ ಆಲೋಚನೆಯಿಂದ ಅವರೊಳಗೇ ನಗುಬುಗ್ಗೆ ಎದ್ದಿತು.

ಕೂತು ಕೂತು ಬೇಸತ್ತು ಹಾಗೇ ತಿರುಗಿ ನೋಡಲು ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೀಪದ ಮಿಣುಕು ಕಾಣಲು. ರಾಜುವಿನ ಮನೆ ಬಂತೇನೋ ಎಂದು ಆಸೆಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಕತ್ತು ಉದ್ದ ಮಾಡಿ ಆ ಕಡೆಗೇ ತಿರುಗಿ ನೋಡತೊಡಗಿದರು. "ರಾಜು.. ಏಯ್ ರಾಜಾರಾಮ.. ಮನೆ ಬಂತಾ? ದೀಪ ಕಾಣ್ತಿದೆ ನೋಡು.. ಏಳೋ" ಎಂದು ತಿವಿಯಲು ಗಡಬಡಿಸಿ ಎದ್ದ ರಾಜಾರಾಂ. ನೋಡ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೇ ಬೆಳಕು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಾ, ಇವರು ಸಮೀಪವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೇ ಅದು ಸೂಡಿಯೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ದೊಂದಿ ಹಿಡಿದು ಬೀಸುತ್ತಾ ಯಾರೋ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ತ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ತೀರಾ ಸಮೀಪ ಬಂದು ಗಾಡಿಯ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇ ರಾಜಾರಾಮನನ್ನು ಗುರುತು ಹಿಡಿದು ನಕ್ಕಿತು. "ಓಹೋ ರಾಜು.. ಆರಾಮಾ? ಈಗ ಬರ್ತಾ ಇದ್ಯನ ಊರಿಗೆ? ದಮಯಂತಿ ಮದ್ವೆಗೆ ಬಂದ್ಯಾ? ಸಮಾ ಕತ್ಲಾಗೋಯ್ದು.. ಮಳೆ ವಿಪರೀತ.. ಗದ್ದೆ ಕೆಲ್ಸ ಎಲ್ಲಾ ನಿತ್ತೋಯ್ದು... ಎನೋ ಪುಣ್ಯ, ಇವತ್ತೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊಳವಾಗಿದ್ದು ನೋಡು.." ಮಳೆ, ಬೆಳೆ ಕಥೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹೇಳಿ ಬಿಡುವ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿದ್ದವರ ಮಾತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಡುವ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನೂ ಮರೆತು ಶಕ್ತಿ ಸೋರಿದವನಂತೇ ಬೆಪ್ಪಾಗಿ ಕುಳಿತು ಬಿಟ್ಟದ್ದ ರಾಜು. ಆದರೆ ಅರ ಲಕ್ಷ್ಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಯರತ್ತ ತಿರುಗಲು, "ಅರೆ.. ಯಾರೋ ಬಂದಾಗಿದ್ದು.. ಗೆಳೆಯನಾ? ಮೈಸೂರಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾ? ಇವ್ರ ಪರಿಚಯ ಆಯ್ದಿಲ್ಲೆ ನೋಡು.." ಎನ್ನುತ್ತಾ ದೊಡ್ಡ ಮಾತಿಗೇ ಪೀಠಿಕೆ ಹಾಕಿಬಿಟ್ಟರು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಗಾಡಿಯವನೂ ಆರಮಾಗಿ ಕುಳಿತು ಆಯಾಸ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ರಾಜುವಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅರಿತ ರಾಯರೇ, ಸ್ನೇಹದ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ನಕ್ಕು, ಅವನ ಅಂಡಿಗೆ, ಕಾಣದಂತೇ ಮೆಲ್ಲನೆ ಚಿವುಟ ಬೇಕಾಯ್ತು. ಹಾಯ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಾ ಎಚ್ಚೆತ್ತ ರಾಜು ಪೆಚ್ಚು ನಗೆ ನಗುತ್ತಾ.. "ಹೌದು ವಿಷ್ಣು ಮಾಸ್ತರೆ.. ಈಗಷ್ಟೇ ಬರ್ತಿಪ್ಪದು.. ಇವ್ರು ನರಸಿಂಹ ರಾಯರು.. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿಪ್ಪದು. ದೊಡ್ಡ ಜನ.. ನಮ್ಮ ಊರು ನೋಡಲೆ ಹೇಳಿ ಬಂದಿದ್ದು.. ಮತ್ತೆ.. ಮನೇಲೆಲ್ಲಾ ಆರಾಮಾ?" ಎಂದು ಬಲವಂತದ ನಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ, ತುಸು ತಡವರಿಸುತ್ತಲೇ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ.. "ಮಾಸ್ತ್ರೆ ದಮಯಂತಿ ಮದ್ವೆ ನಿಕ್ಕಿ ಆಯ್ದಾ? ಅಡ ಪಡ ಸುದ್ದಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಷ್ಟೇ... ಯಾವತ್ತು ಮದ್ವೆ?" ಧ್ವನಿ ಆಳದಿಂದ ಬಂದಂತಿತ್ತು. ಕತ್ತಲೆಯು ಅವನ ಮುಖ ಭಾವವನ್ನು ಬಹು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮರೆಮಾಚಿದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ. "ಹೂಂ.. ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿಕ್ಕಿ ಆಯ್ದು. ನಂಗೂ ಕರೆಯ ಬಂಜು.. ಹೋಗವು. ಇವತ್ತಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿನ ಇದ್ದು ಮದ್ವೆಗೆ ನೋಡು. ಅಯ್ಯೋ.. ಎಂತ ಸಂಭ್ರಮನೋ ಏನೋ ಮಾಣಿ.. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ದುರ್ದೈವ ನೋಡು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷನೇ ಆಗೋತು.. ಇನ್ನೂ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಕರೆಂಟು ಇಲ್ಲೆ.. ರಸ್ತೆ ಸರಿ ಆಯ್ದಿಲ್ಲೆ.. ದುಡ್ಡೆಲ್ಲಾ ಆ ದರಿದ್ರ ಚೀನ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದೇಶಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡದ್ರಲ್ಲೇ ಖರ್ಚಾಗ್ತಿದ್ದು ಕಾಣ್ತು! ಎರ್ಡು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜೊತೆಗಾದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ನಮ್ಮ ಸೈನಿಕರು ಸತ್ತ ಗೊತ್ತಿದ್ದಾ? ಪೇಪರಲ್ಲಿ, ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹೇಳದಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಹೋಗಿರ್ತ್ವಡ... ಮಿಲ್ಟ್ರಿಲಿ ಇದ್ದು, ಚೀನಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲ್ ಕಳ್ಕ ಬಂದ ದಾಸಪ್ಪ ಹೇಳ್ತಿದ್ದ. ಅದೆಂತದೇ ಆದ್ರೂ ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾವೇ ಗೆದ್ದಿದ್ದು ಬಿಡು.. ಕಾಶ್ಮೀರ ಉಳ್ಕಂಡಿದ್ದೇ ನಮ್ಮ ಸೈನಿಕರ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದಡ. ಆದ್ರೆ ದೇಶದ ಸ್ಥಿತಿ ಏನೂ ಸರಿ ಇಲ್ಯಪ್ಪ.. ಬಡತನ ಕಿತ್ತು ತಿಂತಾ ಇದ್ದು ಜನರನ್ನ... ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮದ್ವೆ, ಮುಂಜಿಗೆಲ್ಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಗೌಜಿ ಎಂತಕ್ಕೆ ಹೇಳಿ ನಾ ಒಂದ್ಮಾತು ಹೇಳಾಯ್ದು ಭಟ್ರಿಗೆ. ಅವ್ರಿಷ್ಟ.. ನಡಸ್ತಾ ಇದ್ರು.. ನಾವು ಹೋಗಿ ಹೋಳ್ಗೆ ತಿಂದು ಹರಸಿ ಬಂದ್ರಾತು.. ಸರಿ ಸರಿ.. ಪಾಪ ದೂರದಿಂದ ಬಂದು ಸಾಕಾಗಿತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಗೆಳಯಂಗೆ.. ಹೋಗಿ ಮೊದ್ಲು ಮನೆ ಸೇರ್ಕಂಡು ಮಲ್ಗಿ.. ಊರ್ತೋಟದಲ್ಲಿ ನಳ ದಮಯಂತಿ ನಾಟ್ಕ ಇದ್ದಡ... ನಾ ನೋಡಲೆ ಹೊಂಟಿ... ನಾಳೆ ಸಿಗ್ತಿ..." ಮಳೆ ಹೊಯ್ದಂತೇ ಒಂದುಸುರಿಗೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊರ ಹಾಕಿ, ಯಾರ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರಕ್ಕೂ ಕಾಯದೇ, ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಸೂಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಹಿಂದೆ ಬೀಸುತ್ತಾ, ದಾಪುಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಡೆದು ಬಿಟ್ಟರು. ವಿಷ್ಣು ಮಾಸ್ತರರ ಅಪ್ಪ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದವರು, ಅಪ್ಪನ ಆದರ್ಶದಡಿಯಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಅವರೂ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸದಾ ದೇಶದ ಕುರಿತೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಬೇರಾವ ಮಾತುಗಳೂ ರಾಜಾರಾಮನ ಕಿವಿಯನ್ನಂತೂ ಮುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ದಮಯಂತಿಯ ಮದುವೆಗೆ ಇನ್ನು ಉಳಿದಿರುವುದು ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕೇ ದಿವಸಗಳು ಎಂಬ ಘೋರ ಸತ್ಯ ತಿಳಿದು ಅವನ ನಿದ್ದೆಯೆಲ್ಲಾ ಹಾರಿ ಹೋಗಿತ್ತು. 

ಎತ್ತುಗಳು ಏದುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ಘಲ್ ಘಲ್ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದೋಡುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾತ್ರಿ ಹತ್ತು ಗಂಟೆಯ ಸುಮಾರಿಗೆ ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿ ರಾಜಾರಮನ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿತು. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸುಸ್ತು ಎಷ್ಟು ಆವರಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ... ಮನೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಿಸಿದ್ದು, ಬಡಿಸಿದ್ದನ್ನು ಏನೆಂದೂ ನೋಡದೇ ಉಂಡಿದ್ದು, ಎಲ್ಲವೂ ಅರೆ ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲೇ. ಅಂತಿಂತು ಇಬ್ಬರೂ ಹಾಸಿಗೆ ಕಾಣುವಾಗ ಮಧ್ಯ ರಾತ್ರಿ ಸಮೀಪಿಸತೊಡಗಿತ್ತು.

~೨~

ನರಸಿಂಹ ರಾಯರು ಕಣ್ಬಿಟ್ಟಾಗ ಸೂರ್ಯ ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣು ಬಿಟ್ಟಾಗಿತ್ತು. ಕಷ್ಟದಿಂದ ಆಲಸ್ಯ ತೊರೆದು ಏಳ ಹೊರಟರೆ ಮೈ ಕೈಯೆಲ್ಲಾ ಮಣ ನೋವು. ಪಕ್ಕದ ಹಾಸಿಗೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಕಂಡು ರಾಜಾರಾಮ ಮಹಡಿಯ ಕೆಳಗಿರಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿದು ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಮೈ ಮುರಿದು ಎದ್ದರು. ಶಾರದೆಯ ಇಂಪಾದ ಬಳೆಗಳ ದ್ವನಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಘಮ್ಮೆನ್ನುವ ಕಾಫಿಯ ಪರಿಮಳದ ನೆನಪಾಗಿ ಕಿರುನಗು ಮೂಡಿತು. ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಬಂದವರಿಗೆ ಮನೆಯವರಿಂದ ರಾಜೋಪಚಾರವೇ ಕಾದಿತ್ತು. "ರಾಜು ಏನೇನೋ ಹೇಳಿ ನನ್ನ ಹೆಸರ ಎತ್ತರಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಮಳ್ಳ.. ಸುಮ್ಮನೇ ನನಗೆ ಈಗ ಫಚೀತಿ" ಎಂದು ಒಳಗೊಳಗೆ ಪೇಚಾಡುತ್ತಲೇ ಅವನ ಅಪ್ಪ, ಅಮ್ಮನ ಉಪಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಕೋಚದಿಂದ ಸ್ಪಂದಿಸಿದರು. ಮೊಗೆಕಾಯಿಯ ತೆಳ್ಳೇವು, ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಪಾಯಸದ ಭರಪೂರ ಸಮಾರಾಧನೆಯ ನಂತರ, ದೇಹದಾಲಸ್ಯವ ಓಡಿಸಲು ಶುದ್ಧ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆಯ ಸವರಿಕೊಂಡು, ಹಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿಸಿದ್ದ ರಾಜಾರಾಮ. ಅವನ ಈ ಪರಿಯ ಓಲೈಕೆ ಕಂಡು ತುಸು ಸಿಟ್ಟೂ, ನಗುವೂ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗತೊಡಗಿತು ರಾಯರಿಗೆ. ‘ಈ ಬಡಬಾಯಿಗೆ ತಮ್ಮಿಂದೇನು ಸಹಾಯ ಸಾಧ್ಯವಪ್ಪಾ?!’ ಎಂದೇ ತಲೆ ಕೆರೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಭೋಜನದ ನಂತರ ರಾಜುವಿನ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ರಾಮ ಭಟ್ಟರ ಮನೆಗೆ, ಅವರ ಮಗಳ ಮದುವೆ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಯಾಡಿಸಲು ಹೊರಟಾಗ ಇದೇ ನಪವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಾಜುವೂ ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಟು ಬಿಟ್ಟ. 

ರಾಮ ಭಟ್ಟರ ಮನೆಯೋ ರಾಜುವಿನ ಮನೆಗಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು! ಹದಿನಾರಂಕಣದ ಮನೆಯ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು ತುಂಬಿದ್ದರು. ಅವರ ನಡುವೆ ದಮಯಂತಿಯ ಕಿರು ನೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾ ಚಡಪಡಿಸಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ರಾಜು. ನರಸಿಂಹ ರಾಯರ ಕರಾಮತ್ತಿನ ಹಲವು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹಲವರಿಂದ ಈ ಮೊದಲೇ ಕೇಳಿದ್ದ ರಾಮ ಭಟ್ಟರ ಸಂತಸಕ್ಕೆ ಪಾರವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಭೇಟಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದವರೇ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು ಅವರಲ್ಲಿ ಬಲು ಹುರುಪು ತುಂಬಿತ್ತು. ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಕಷಾಯ ಹಾಗೂ ಹಲಸಿನ ಹಪ್ಪಳದ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. "ನಿಮ್ಮಂತವರು ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವುದೇ ಅಪರೂಪ. ಮೂರು ದಿನಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಮಗಳ ಮದುವೆಯಿದೆ. ಹೇಳಿ ಕರೆಯಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಮುಗಿಸಿಯೇ ಹೋಗದು ನೋಡಿ.. ರಾಜಾರಾಮ ಒಳ್ಳೆ ಕೆಲ್ಸ ಮಾಡ್ದೆ ನೀನು ಇವ್ರ ಕರ್ಕಂಡು ಬಂದು. ಇಂದು ನಾಳೆ ಎಲ್ಲಾ ಇವ್ರ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಊರು ತೋರ್ಸು... ನಾಡಿದ್ದು ನಾಂದಿ.. ಮರ್ದಿನ ಮದ್ವೆ. ಅದೆಲ್ಲಾ ಮುಗ್ಸಿದ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಮಾತು. ಶಂಭು ನಿನ್ನ ಮಗನ್ನ ಈ ಮೂರ್ದಿನ ನಮ್ಮನೇಲಿ ಇಟ್ಕತ್ತಿ... ಅಂವ ಇಲ್ಲದೇ ನರಸಿಂಹ ರಾಯರು ಇಲ್ಲಿ ಉಳ್ಯದಿಲ್ಲೆ... ಹಾಂ, ನಿಂಗವೂ ಮನೇಲಿ ಒಲೆ ಹಚ್ಚದೇ ಬೇಡ.. ನಮ್ಮಲ್ಲೇ ಊಟ ತಿಂಡಿ.. ಆಜ್ಞೆ ಇದು ನಂದು ತಿಳ್ಕ.. ವಯಸ್ಸಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ನಾನು.." ಎಂದು ಆತ್ಮೀಯತೆಯ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಹೇಳಲು, ಅವರ ಆತ್ಮೀಯತೆಗೆ ಕಟ್ಟು ಬಿದ್ದ ರಾಜಾರಾಮನ ಹೆತ್ತವರೂ ತಲೆಯಾಡಿಸಿಯೇ ಬಿಟ್ಟರು. ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜುವಿಗೂ ತುಸು ಸಮಾಧಾನ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಕಣ್ಸನ್ನೆಯಲೇ ಗೆಳೆಯನಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಮಾಡುವಂತೆ ಕೋರುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ಹುಡುಗಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹುಡುಕಾಡತೊಡಗಿದ. ಇತ್ತ ರಾಯರಿಗೋ ಒಳ್ಳೇ ಪೀಕಲಾಟ. ಅಷ್ಟು ಮರ್ಯಾದಿ ಕೊಡುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲಿ, ಈಗ ಮದುವೆಗೆ ಮೂರು ದಿವಸ ಇರುವಾಗ, ಏನು ಹೇಳಿ ಕೇಳಿ ಮಾಡೋದಪ್ಪಾ.. ಎಂದು ತೋಚದೇ ತಲೆ ಕೆಟ್ಟಿತು. ಹುಸಿಗೆಮ್ಮಿನೊಡನೆ ಗಂಟಲು ಸರಿ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ... "ಭಟ್ರೆ.. ಭರ್ಜರಿ ಮನೆ ನಿಮ್ಮದು.. ಖುಶಿ ಆಯ್ತು ನೋಡಿ.. ಮತ್ತೆ..  ಅಳಿಯ ಆಗುವವನ ಮನೆ ಎಲ್ಲಿ? ಜನ ಎಲ್ಲಾ ಹೇಗೆ? ಅಯ್ಯೋ ಈಗಂತೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬೇಡದ ಚಟಗಳ ಹಾವಳಿ ಮಾರಾಯರೆ.." ಎಂದು ಪೀಠಿಕೆ ಹಾಕಲು ರಾಜು ಚುರುಕಾದ. "ಅಯ್ಯೋ ನಿಜ ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದು ರಾಯರೇ.. ಅದಕ್ಕೇ ನಾನು ಸಮಾ ವಿಚಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ.. ಮದುವೆ ಭರ್ಜರಿಯಾಗಿ, ತುಸು ದುಡ್ಡು ಕಾಸು ಕೈ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರೂ ತಲೆ ಬಿಸಿ ಮಾಡ್ದೇ, ದೊಡ್ಡ ಕುಳವಾಗಿರುವ ಈ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿದ್ದು. ಅವರಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಜಮೀನಿದೆ.. ಮಗಳಿಗೇನೂ ಕೊರತೆ ಆಗ್ದು ಬಿಡಿ. ಹಾಂ.. ಸುಮ್ಮನೇ ನಮ್ಮದೇ ಪುರಾಣ ಹೇಳಿ ಊರು ನೋಡಲು ಬಂದಿರುವ ನಿಮಗೆ ಬೇಸರ ಮಾಡಲಾರೆ. ಈಗ ನೀವು ರಾಜುವಿನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತುಸು ತಿರುಗಾಡಿ ಬನ್ನಿ.. ಮತ್ತೆ ಸಂಜಿಗೆ ಸಿಗುವ.." ಎನ್ನುತ್ತಾ ಕವಳದ ಬಟ್ಟಲಿನಿಂದ ಅಡೆಕೆ ಹೋಳೊಂದನ್ನು ಬಾಯಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡವರೇ, ಕೆಲಸದ ನೆನಪಾಗಿ ಹಾಗೇ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯತ್ತ ನಡೆದು ಬಿಟ್ಟರು. ಅಸಹಾಯಕ ನೋಟದಿಂದ ರಾಜುವಿನತ್ತ ತಿರುಗಿದ ನರಸಿಂಹರಿಗೆ ಕಂಡಿದ್ದು ಕಣ್ಣಂಚು ತುಂಬಿದ ಅವನ ಮುಖ. ರಾಜಾರಾಮನ ಬಳಿ ಸಾರಿ ಪಿಸು ದನಿಯಲ್ಲಿ "ಏಳೋ ಮಾರಾಯ.. ತೋಟ ತೋರ್ಸು.. ನಿಂಗೆ ಬೇರೇ ಏನೋ ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಕಾದಿದೆ ಅಂದ್ಕೊ.. ಈಗ ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕ್ಬೇಡ.. ನಾನು ಒಮ್ಮೆಯಾದ್ರೂ ದಮಯಂತಿ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳೋ ಹಾಂಗೆ ಮಾಡ್ತಿನಿ.. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ನನ್ನಿಂದ ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ ನೋಡು.. ಈಗ ಏಳು ಇಲ್ಲಿಂದ" ಎಂದು ದಬ್ಬಿಕೊಂಡೇ ಹೊರಟರು. 

ಸಾಯಂಕಾಲದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮನೆ ಸೇರಿದ ರಾಯರು ಚಹಾ, ಚುಡುವದ ಸಂಭ್ರಮದ ಹೊತ್ತಿಗೆಲ್ಲಾ ನಯವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿ, ಒಂದೆರಡು ನಗೆ ಚಟಾಕಿಯನ್ನೂ ಹಾರಿಸಿ, ಭಟ್ಟರ ಪತ್ನಿಯಾದ ಪಾರ್ವತಮ್ಮನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿ ಬಿಟ್ಟರು. "ಪಾರ್ವತಕ್ಕ... ಅಕ್ಕಾ ಅಂತಾ ಕರೀಬಹುದಲ್ವಾ ನಿಮ್ಮನ್ನ? ರಾಜು ನಿಮ್ಗೆ ಪಾತತ್ತೆ ಹೇಳ್ತಾನೆ ಗೊತ್ತು.. ನಾನು ಅಕ್ಕ ಅಂತೀನಿ.. ಯಾಕಂದ್ರೆ ನಂಗೂ ನಿಮ್ಮಷ್ಟೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಇಬ್ಬರು ಅಕ್ಕಂದಿರು ಇದ್ದಾರೆ ಊರಲ್ಲಿ. ಹಾಂ.. ನೀವೀಗ ಕೊಟ್ರಲ್ಲ ಅವಲಕ್ಕಿ ಚುಡುವ.. ಭಾರಿ ಮಸ್ತಿದೆ.. ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ ಆಯ್ತು.. ನಾನು ಹೋಗೋವಾಗ ತುಸು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವೆ ಹಾಂ.. ಹೆಂಡತಿ ಶಾರದೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸುವೆ. ಹೌದು... ತಂಗಿ ದಮಯಂತಿ ಎಲ್ಲಿ ಕಾಣ್ಸೋದೇ ಇಲ್ಲಾ? ಅಷ್ಟು ನಾಚಿಕೇನಾ...? ಎಂದು ಸಲಿಗೆವಹಿಸಿ ಕೇಳಿ ಬಿಟ್ಟರು. ಪತಿಯಿಂದ ರಾಯರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹುವಾಗಿ ಈ ಮೊದಲೇ ಕೇಳಿದ್ದ ಪಾರ್ವತಮ್ಮನ ಖುಶಿಗೆ ಪಾರವೇ ಇರದಂತಾಯ್ತು. ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದವರು ತಮ್ಮ ಕೈ ರುಚಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಉಬ್ಬಿ ಹೋಗಿ ಗಲ ಗಲನೆ ನಗುತ್ತಾ, "ಧಾರಾಳ ಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ರಾಯರೇ.. ನಾನೇ ಕಟ್ಟಿ ಕೊಡ್ತೆ.. ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಾಕ್ಲಾ? ಅಲ್ಲಾ ನಮ್ಮನೇ ಕೂಸು ಇಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲೋ ಇತ್ತಪ ಇಷ್ಟೋತ್ತು.. ತಂಗಿ.. ದಮಯಂತಿ.. ಇಲ್ಬಾ.. ಮೈಸೂರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಜನ ಬಂಜ.. ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡು..." ಎಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೂಗಲು, ಒಳ ಕೋಣೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಇದ್ದ ಹುಡುಗಿ ಕೈ ಬಳೆಗಳ ಸುದ್ದಿನ ಜೊತೆ, ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಯ ನಾದವನ್ನು ಬೀರುತ್ತಾ ನಿಧಾನ ನಡೆದು ಬರಲು ರಾಜಾರಾಮ ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ಶಿಲೆಯಾದ. ಹಸಿರು ಪತ್ತಲವನ್ನು ಉಟ್ಟು, ಅದರ ಸೆರಗನ್ನು ಮೈ ತುಂಬಾ ಹೊದ್ದು, ಎಳೆಯ ಕೆನ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅರಿಶಿನ ಬಳಿದುಕೊಂಡು, ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಿ ಬೈತಲೆ ತೆಗೆದು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಜಡೆ ಹಾಕಿ, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವ ಮುಡಿದ ಸುಮರು ಹದಿನಾರು ವರುಷದ ಆಸು ಪಾಸಿನ ದಮಯಂತಿ, ನರಸಿಂಹರ ಮುಂದೆ ಬಂದು ತುಸುವೇ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದಳು. ಆಗ ಅಲ್ಲೇ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ರಾಜಾರಾಮನ ಕಂಡಿದ್ದೇ ಅವಳ ಕಣ್ಣಾಲಿಗಳು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ. ತಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಳಗೆ ನಡೆದು ಬಿಟ್ಟಳು. ಇತ್ತ ದುಃಖ ತಪ್ತನಾದ ರಾಜಾರಾಮನೂ ಕಣ್ಣೀರ ಸುರಿಸಲು ಏಕಾಂತವನ್ನರಸಿ, ಏನೋ ಕೆಲಸದ ನೆಪ ಹೇಳಿ ಹೊರ ನಡೆಯಲು, ಪಾಪದ ಹುಡುಗರ ಈ ಸಂಕಟ ನೋಡಿ ಮತ್ತೂ ಕೆಡುಕೆನಿಸಿತು ರಾಯರಿಗೆ. "ಛೇ.. ಎಂಥಾ ಅನರ್ಥವಾಗೋಯ್ತು.. ಈ ಕೂಸೂ ಇವನಷ್ಟೇ ಬೇಯುತ್ತಿದೆಯಲ್ಲಾ... ಹೆಂಡತಿ ಶಾರದೆಯನ್ನಾದರೂ ಜೊತೆಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದರೆ ಏನಾದರೂ ಉಪಾಯ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತೇನೋ... ಪಾಪಿ ರಾಜು, ನಿಂತ ಕಾಲಲ್ಲೇ ಓಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ.." ಎಂದು ಅವನನ್ನೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬೈದುಕೊಂಡರು. ಪರ ಊರಿನಲ್ಲಿ, ಅರಿಯದ ಜನರ ನಡುವೆ ಒಂಟಿಯಾದ ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಸ್ವಯಂ ಹಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬೆಂಚಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗಲೇ ರಾಮ ಭಟ್ಟರು ಬಹು ಆತಂಕ ಹೊತ್ತ ಮೊಗದೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಬಳಿ ಬಂದಿದ್ದು.

"ರಾಯರೇ ಪ್ರಮಾದವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದೆ.. ಕ್ಷಮಿಸಿ.. ಅತಿಥಿಗಳಾದ ನಿಮಗೆ ತೊಂದ್ರೆ ಕೊಡ್ಬೇಕಾಗಿದೆ. ನೀವು ತಿಳಿದವರು.. ನಿಮ್ಮಂದ ಮಾತ್ರ ಈ ಸಹಾಯ ಸಾಧ್ಯ.. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ.." ಎಂದು ಮೆಲುವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವರ ಅಂಗೈ ಒತ್ತಲು ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು ರಾಯರಿಗೆ. "ಭಟ್ಟರೆ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಯಾಚನೆ ಯಾಕೆ? ನಾನೂ ನಿಮ್ಮವನೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.. ಎಂತ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಂದಿದೆ ಹೇಳಿ.. ನೋಡೋಣ.." ಎನ್ನಲು, ಅತ್ತಿತ್ತ ನೋಡಿದ ಭಟ್ಟರು ಸನ್ನೆಯಲ್ಲೇ ತಮ್ಮನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು ಹೇಳಿ ಮನೆಯ ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹಡಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನೇರಲು, ಅವರನ್ನೇ ಮೌನವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು ರಾಯರು. 



~೩~

ಮೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲೇ ತುಸು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದ ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಹೋದ ಭಟ್ಟರು, ರಾಯರು ಒಳ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೇ ಬಾಗಿಲು ಹಾಕಿ ಚಿಲುಕ ಹಾಕಿ ಬಿಡಲು ಅವರಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು. ಅವರತ್ತ ಗಮನ ಕೊಡದೇ, ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ದಪ್ಪ ಬಾಗಿಲಿನ ಮರದ ಕಪಾಟನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿದ್ದ ಕೀ ಗೊಂಚಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕೀಯೊಂದರಿಂದ ತೆಗೆದು, ಅದರ ಡ್ರಾವರಿನೊಳಗಿದ್ದ ಪುಟ್ಟ ಕೆಂಪು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ತೆರೆದು ರಾಯರ ಎದುರು ಇಟ್ಟರೆ, ಅದು ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮ್ಲಾನವದನರಾಗಿ ಭಟ್ಟರು ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಕುಸಿದು ಕೂರಲು, ಗಾಭರಿಗೊಂಡರು ನರಸಿಂಹರು. "ಅಲ್ಲಾ... ಏನಾಯ್ತು ಭಟ್ಟರೆ..? ಈ ಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲೇನಿತ್ತು? ಏನಾದ್ರೂ ಕಳುವಾಗಿದ್ಯೇ?" ಎಂದು ಕಳಕಳಿಯಿಂದ ಅವರ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕೈ ಹಾಕಿ ಕೇಳಲು ಹನಿಗಣ್ಣಾದರು ರಾಮ ಭಟ್ಟರು. "ರಾಯರೇ ಎಂತ ಹೇಳಲಿ...? ಇನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ವಿಷಯ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟರೆ ಕೆಲಸ ಆಗದು. ನೋಡಲೇನೋ ನಮ್ಮದು ದೊಡ್ಡ ಕುಳ. ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮನೆ, ಆಳು ಕಾಳು ಇದೆ ಎಂದೆನಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಸಾಲ ಸೋಲದಿಂದ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಈಗ ಎರಡಕರೆ ತೋಟವಷ್ಟೇ! ನಮ್ಮ ಏಕೈಕ ಮಗನ ಬದುಕಿಗೆ ಅದು ಬೇಡವೇ? ಅಳಿಯ ಮಾಣಿಯ ಅಪ್ಪ ಆ ತೋಟಕ್ಕೇ ಕಣ್ಣು ಹಾಕಿದ್ದ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕೊಡಲು ಮನಸೊಪ್ಪಲೇ ಇಲ್ಲಾ. ಮಗಳಂತೇ ಮಗನೂ ನಮ್ಮ ರಕ್ತವೇ ತಾನೇ? ಅಳಿಯನದು ಕನ್ಯಾ ರಾಶಿ.. ಒಳ್ಳೇ ಜಾತಕ ಎಂದು ಜೋಯಿಸರು ಬೇರೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಸರಿ.. ಮುತ್ತಜ್ಜನ ಕಾಲದಿಂದ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿದ್ದ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಗಾತ್ರದ ಸಾವಿರಗಟ್ಟಲೆ ರೂಪಾಯಿ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಮರಕತ ಮಣಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಕೊಡ್ತೀನಿ ಎಂದಿದ್ದೆ. ಹೇಗೂ ಪಚ್ಚೆ ಕನ್ಯಾ ರಾಶಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪೊತ್ತೆ. ಮದುವೆಯದಿನ ಪರರ ಸೊತ್ತಾಗುವ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೋಡಿ ಬಿಡುವ ಎಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಬಂದರೆ.. ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ!! ತಪ್ಪು ನಂದೇ.. ಅದನ್ನು ಆವತ್ತೇ ಬೇರೆಡೆ ಇಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕಿತ್ತು.. ಗೋಪಾಲನ ಜೊತೆ ಜಗಳವಾದ ಮೇಲೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯಲ್ಲಾ.. ಅಯ್ಯೋ ದೇವ್ರೇ ಈಗೇನು ಮಾಡ್ಲಿ? ಈ ಸುದ್ದಿ ಹೊರ ಬಿದ್ದರೆ ಮಗಳ ಮದುವೆಯ ಗತಿ ಏನು?!" ಎಂದು ಸಣ್ಣ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಅಳಲು ಶುರುಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು. ಇದೀಗ ರಾಯರ ಪತ್ತೇದಾರಿ ಬುದ್ಧಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾಗೃತಗೊಂಡಿತು. "ಭಟ್ಟರೇ ಈ ಗೋಪಾಲ ಯಾರು? ಯಾಕೆ ಜಗಳ ಆಯ್ತು? ಅಲ್ಲಾ ಕಪಾಟಿನ ಕೀ ಗೊಂಚಲು ಸದಾ ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೇ ಇರುತ್ತದೆಯಲ್ಲಾ.. ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ಈ ಕಳವು.." ಎಂದು ನೇರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಕಿದರು. ತುಸು ಅತ್ತು ಹಗುರಾಗಿ ಸಮಾಧಾನಿಸಿಕೊಂಡ ಭಟ್ಟರು ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸತೊಡಗಿದರು.

"ರಾಯರೇ ಗೋಪಾಲ ನನ್ನ ದಾಯವಾದಿ ತಮ್ಮ.. ಅವನಿಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ನನ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪಚ್ಚೆ ಮಣಿಯ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿತ್ತು. ವಂಶಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದಾಗಲೇ ಅಸಮಾಧಾನ ತೋರಿದ್ದ. ಅದು ಹೇಗೋ ಈಗ ಅವನಿಗೆ ನಾನದನ್ನು, ಬೀಗರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು ತಿಳಿದು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಎರಡು ದಿನದ ಹಿಂದೆ ಕೊಡುವ ಮುನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ನನಗೆ ತೋರಿಸು ಎಂದಾಗ, ಜಗಳ ಏಕೆಂದು ನಾನೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದು ತೋರಿಸಿ ಒಳಗಿಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಅದೇ ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೇ ಆತ ಮತ್ತೆ ತಗಾದೆ ತೆಗೆದು, ಅದರಲ್ಲಿ ನನಗೂ ಪಾಲಿದೆ ಅರ್ಧ ಮೊತ್ತವನ್ನಾದರೂ ಪಾವತಿಸಿ ಪಚ್ಚೆ ಮಣಿಯನ್ನು ಕೊಡು ಎಂದು ಜಗಳವಾಡಿದ್ದ. ನಾನೂ ತುಸು ಒರಟಾಗೇ ಬೈದು ಸಾಗ ಹಾಕಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮರೆತ ಆತ, ಮರುದಿನವೇ ಬಂದು ಕ್ಷಮೆ ಕೋರಿ, ಮದುವೆಯ ತಯಾರಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಎಷ್ಟೆಂದರೂ ದಾಯವಾದಿ ತಮ್ಮ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠುರ ಸಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನೂ ಸುಮ್ಮನಾಗಿದ್ದೆ. ಈಗ ನೋಡಿದರೆ ಪರಾಮಶಿ ಆಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಅವನದೇ ಕೆಲಸ ಇದು.. ಇವತ್ತು ಬೆಳಗ್ಗಿನಿಂದ ನನ್ನ ನೋಡಿ ಮುಸಿ ಮುಸಿ ನಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮನೆಹಾಳ. ನನ್ನ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಬೀಗ ಮರೆತು ಇಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ. ಬಹುಶಃ ಆ ಸಮಯವನ್ನೇ ಕಾದು ದುಷ್ಟ ಎಗರಿಸಿ ಕದ್ದಿದ್ದಾನೆ. ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು ತುಂಬಿರುವ ಮನೆ.. ಗಟ್ಟಿ ಕೇಳುವಂತೆಯೂ ಇಲ್ಲಾ. ಈ ಮನೆಯಿಂದ ಆತ ಹೊರ ಬಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಜನರ ಕಳಿಸಿ ಕೈ ಕಾಲು ಮುರಿಸಿಯಾದರೂ ಕೇಳಿಯೇನು. ಅಂವ ನರಿ ಬುದ್ಧಿಯವ... ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೇ ಬೀಳುತ್ತಿಲ್ಲ... ನಿನ್ನೆಯೇ ಹೆಂಡತಿ ಸಮೆತ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಝಾಂಡ ಹಾಕಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ನಾಳೆ ನಾಂದಿ ಬೇರೆ... ತುಂಬಿದ ಜನರ ಮುಂದೆ ವಿಷಯ ಹೊರಗೆ ಬಿದ್ದು ಬೀಗರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾದರೆ, ಮದುವೆಯೇ ನಿಂತು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಮಗ್ಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಗತಿ?! ಈ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ನಾನು ಆಜೀವ ಪರ್ಯಂತ ಬೇಯಬೇಕು. ನೀವೇ ಈಗ ಇದರಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡಿ...” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರ ಕಾಲಿಗೆರಗಲು, ಹಾರಿ ಎದ್ದು ನಿಂತರು ರಾಯರು. "ಅಯ್ಯೋ ಎಂತ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ನೀವು.. ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮಗಿಂತ ಬಲು ಚಿಕ್ಕವ.. ಏಳಿ ಎದ್ದೇಳಿ.. ನನ್ನ ಕೈಲಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.. ಧೈರ್ಯವಾಗಿರಿ.. ಭಗವಂತ ಕಾಪಾಡುವ" ಎಂದು ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿ, ಭರವಸೆ ಕೊಟ್ಟು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ರಾಜಾರಾಮನಿಗಿತ್ತ ಅಭಯವನ್ನೂ ನೆನೆದು, ಎರಡೆರಡು ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಕೆಳಗಿಳಿದು ಬರುವಾಗಲೇ ರಾಜು ಎದುರಾಗಿದ್ದ. "ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗಿದ್ದೆ ಅಣ್ಣಯ್ಯ.. ನನ್ನ ಬದುಕೇ ಇಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗ್ತಿದೆ.. ನೀ ನೋಡಿದ್ರೆ ಆರಾಮಾಗಿದ್ದೀಯಾ. ಅಲ್ಲಾ.. ರಾಮ ಮಾವ ಎಂತಕ್ಕೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಕರೆದದ್ದು ನಿನ್ನ? ಎಂತ ವಿಷ್ಯ? ನಾನು ಆವಾಗ್ಲೇ ನೀವಿಬ್ರು ಮೇಲೆ ಹೋಗಿದ್ದನ್ನ ಗಮನಿಸಿದ್ದೆ..." ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಲು, ‘ಅಬ್ಬಾ ಇವನ ಕಣ್ಣೇ...’ ಎಂದು ಮನದಲ್ಲೇ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ನಿಜ ಸಾಂಗತಿಯ ಬಾಯ್ಬಿಡಲು ಹೋದವರು ತೆಪ್ಪಗಾದರು. "ಮೊದಲೇ ತಲೆ ಕೆಟ್ಟಿದೆ ಈತನದು.. ಈ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದರೆ ಹಾಲು ಕುಡಿದವನಂತೇ ಡಂಗುರ ಸಾರಿ, ಮದುವೆ ಮುರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವ. ಹೌದು, ದಮಯಂತಿ ಇವನಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕು.. ಹಾಗಂತ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನಿಟ್ಟ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆಯಲಾರೆ. ಎರಡಕ್ಕೂ ಪರಿಹಾರ ಬೇಕು ಈಗ.. ನೋಡುವ.." ಎಂದು ಮನದಲ್ಲೇ ಸ್ವಗತಿಸುತ್ತಾ.. ಅವನಿಗೆ ಏನೋ ಒಂದು ಹಾರಿಕೆಯ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟು, ಅವನಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಏನೋ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದವರಂತೇ ಗೋಪಾಲ ಭಟ್ಟನಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ನೇರ ತೆರಳಿದರು.

ಹಿತ್ತಲ ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ಕುಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಂಗೆಳೆಯರ ನಡುವೆ ಕುಳಿತು, ತನ್ನ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದ ಕವಳದ ರಸವನ್ನು ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ನಗೆ ಚಟಾಕಿ ಹಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗೋಪಾಲ. ಅಷ್ಟೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಭಟ್ಟರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ನರಸಿಂಹ ರಾಯರ ಗುಣ ವಿಶೇಷಣಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವರಿಗೆ ತಿಳಿದು ಹೋಗಿದ್ದವು. ಅಂತೆಯೇ, ಮೆಲ್ಲನೆ ಅವನ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದು ರಾಯರು ಹೆಗಲು ತಟ್ಟಿದಾಗ, ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಗೋಪಾಲನು ಛಕ್ಕನೆ ಅವರ ಗುರುತು ಹಿಡಿದು, ಹುಳ್ಳನೆ ನಕ್ಕು ಕೈ ಕುಲುಕಿದ. ಅವನ ಕೈಗೆ ಮೆತ್ತಿದ್ದ ಪಾನಿನ ರಸ ಅವರ ಕೈತಾಗಲು, ಅವರಿಗೆ ತುಸು ಹೇವರಿಕೆಯಾದರೂ, ಇನಿತೂ ತೋರ್ಪಡಿಸದೇ, ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕರು.

"ಗೋಪಾಲ ಭಟ್ಟರು ಎಂದರೆ ತಾವೋ? ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ತುಸು ಮಾತನಾಡುವುದಿತ್ತಲ್ಲ.. ಇತ್ತ ಬರುವಿರಾ?" ಎನ್ನಲು ಕವಳದ ರಸ ಜಾರದಂತೇ ಮೊಗ ಮೇಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡು "ಆಗಲಿ.. ಬನ್ನಿ ಹಿತ್ತಲ ಅಂಗಳದ ಕಡೆ ಹೋಗುವ ತಿಂಗಳ ಬೆಳಕಿದೆ ಇಂದು" ಎಂದು ತಾನೇ ಮುಂದಾಗಿ ಸಾಗಿದ ಗೋಪಾಲ.

"ಗೋಪಾಲರೆ ನಾನು ನೇರ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬಿಡುವೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಣ್ಣ ರಾಮ ಭಟ್ಟರು ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ವಿಷಯ ಏನು ಅಂತ ನಿಮಗೂ ಗೊತ್ತು. ಸುಮ್ಮನೇ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಯಾಕೆ? ಅವರ ಪದಾರ್ಥ ಅವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಬಿಡಿ. ಈ ಪೋಲೀಸು, ಕೋರ್ಟು ಅಲೆದಾಟದ ಕರ ಕರೆಯೆಲ್ಲಾ ಯಾಕಾಗಿ ಅಲ್ಲವೇ?" ಎಂದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ನಗಲು, ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ತೆಂಗಿನ ಸಸಿಯ ಬುಡಕ್ಕೆ ಪಿಚಕ್ಕನೆ ಕವಳ ತುಪ್ಪಿದ ಗೋಪಾಲ ಗಹಿ ಗಹಿಸಿ ನಗತೊಡಗಿದ.

"ರಾಯರೇ.. ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಾನೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಸಂಜೆ ರಾಮಣ್ಣ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನಾನೂ ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇರಲಿ.. ಆಂ.. ಏನಂದ್ರಿ? ಅವರ ವಸ್ತು? ಮರಕತ ಮಣಿ ನನ್ನ ವಂಶಕ್ಕೂ ಸೇರಿದ್ದು.. ಪಾಲು ಕೊಡಲು ಒಪ್ಪದಿದ್ದಾಗ ಕಸಿಯುವುದೇ ಸರಿ ಅಲ್ವೆ? ಹೌದು.. ನಾನೂ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳ್ತೇನೆ.. ನಾನೇ ಆ ಮಣಿ ಕದ್ದಿದ್ದು.. ಛೇ, ಛೇ.. ಕದ್ದಿದ್ದಲ್ಲ.. ತೆಗ್ದಿದ್ದು. ಇನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆ ಬುದ್ಧಿ ನನ್ನೊಂದಿ ಬೇಡ ಹಾಂ..! ಇಕಳಿ.. ಇದು ನಮ್ಮ ರೂಮಿನ ಕೀ.. ನಿಮಗೇ ಕೊಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಬೇಕಾದ್ದು ಮಾಡಿ... ಮೂಲೆ ಮೂಲೆ ಹುಡುಕಿ. ಬೇಕಿದ್ದರೆ ಬೇರೆ ಕೋಣೆಗಳನ್ನೂ ತದಕಿ... ಪಚ್ಚೆ ಮಣಿ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದು ಅಣ್ಣನದು... ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತೆಪ್ಪಗಿದ್ದು ಬಿಡಿ ಸರೀನಾ? ಹಾಂ.. ನನ್ನ ಏಕೈಕ ಕುಲ ಪುತ್ರನ ಮೇಲಾಣೆ.. ಮರಕತ ಮಣಿ ಇದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿದೆ ರಾಯರೇ.. ಬೇರೆಲ್ಲೋ ಸಾಗಿಸಿಲ್ಲ.. ಮಣ್ಣಲ್ಲಿ ಹುಗಿದಿಲ್ಲ.. ತಾಕತ್ತಿದ್ದರೆ ಹುಡುಕಿರಿ ನಾನೂ ನೋಡ್ತೇನೆ.." ಎಂದು ನೇರಾನೇರ ಪಂಥವನ್ನೇ ಹಾಕಿ, ಕುಹಕವಾಗಿ ನಗಲು, ರಾಯರು ಮನದಲ್ಲೇ ಶಪಥ ಮಾಡಿ ಬಿಟ್ಟರು. ಶತಾಯು ಗತಾಯು ಮರಕತ ಮಣಿಯನ್ನು ರಾಮ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಕೊಡಿಸಿಯೇ ಸಿದ್ಧ ಎಂದು. ಮತ್ತೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಮಾತು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದ್ದು ಕಂಡ ರಾಯರು ತಣ್ಣಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟರು. ಹೋಗುವಾಗ ಸಂಕೋಚವಿಲ್ಲದೇ ಗೋಪಾಲನು ತಾನಾಗೇ ಮುಂದೆ ಚಾಚಿದ್ದ ಅವನ ಕೋಣೆಯ ಬೀಗವನ್ನೊಯ್ದೇ ಹೋಗಿದ್ದು.

ರಾಜಾರಾಮನಿಗೋ ಇದಾವುದರ ಅರಿವೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.. ಬೇಕೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ತಲೆನೋವಿನ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ, ಸೀದಾ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮುಸುಕು ಹಾಕಿ ಮಲಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ... ತನ್ನನ್ನೇ ನಂಬಿ ಬಂದಿದ್ದ ರಾಯಣ್ಣನನ್ನೂ ಮರೆತು. ಇದು ರಾಯರಿಗೆ ವರವೇ ಆಗಿತ್ತು... ಅಂತೆಯೇ ಒಂದೆಡೆ ಕುಳಿತು ಏಕಾಗ್ರ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಚಿಂತಿಸಲು ತೊಡಗಿದರು. ಇತರರಿಗೆ ಅನುಮಾನ ಬಾರದಂತೇ, ರಾಮ ಭಟ್ಟರಿಗೊಂದು ಮಾತು ತಿಳಿಸಿಯೇ, ರಾತ್ರಿಯೂಟಕ್ಕೆಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಅಂಗಳದ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಲಾಟೀನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಗೋಪಾಲನ ಕೋಣೆಯ ಹೊಕ್ಕು ಅವನ ಟ್ರಂಕು, ಅದರೊಳಗಿನ ಕೆಲವು ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಮುರುಕು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನೆಲ್ಲಾ ಜಾಲಾಡಿದ್ದಾಯಿತು.  ಊಟವನ್ನೂ ಮರೆತು, ಬೇರೆ ನಾಲ್ಕೈದು ಕೋಣೆಗಳನ್ನೂ ಭಟ್ಟರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೇ ಜಾಲಾಡಿ ಆಯಿತು. ಊಹೂಂ.. ಮಣಿ ಹೋಗಲಿ.. ಹೊಳೆವ ಸೂಜಿಯೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೇನಿದ್ದರೂ ನಾಳೆ ಹಗಲಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಝಾಡಿಸಿ ನೋಡುವ ಎಂದು ಬಗೆದು, ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ತಮಗಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿದ್ದ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಾದರು. ನಿದ್ದೆ ಯಾವಾಗ ಆವರಿಸಿತೋ ಅವರಿಗೂ ಅರಿವಾಗಲಿಲ್ಲ.

~೪~

ಮರುದಿನ ನಾಂದಿಯಂತೂ ಹೇಗೋ ಗುಟ್ಟು ರಟ್ಟಾಗದಂತೇ ನೆರವೇರಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಚಿಂತಾಜನಕ ಮೊಗದಲ್ಲೇ ರಾಮ ಭಟ್ಟರು ಹಾಗೂ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ದಮಯಂತಿಯ ಕಣ್ಣಂತೂ ಅತ್ತೂ ಅತ್ತೂ ಊದಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ನೆಂಟರಿಷ್ಟರೆಲ್ಲಾ ಮಗಳು ತವರು ತೊರೆದು ಹೋಗುವ ದುಃಖವೇ ಪಾಪ ಬಾಧಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದೇ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನರಸಿಂಹ ರಾಯರು ಮಾತ್ರ ಅರೆ ನಿಮಿಷವೂ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರದೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಮ್ಮ ಚೂಪುಗಣ್ಣಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಡಕಾಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ನಡು ನಡುವೆ ಗೋಪಾಲನ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಆಗೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಅವರಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಎಲ್ಲೇ ಹೋದರೂ ಗೋಪಾಲ ತನ್ನ ಎಡಗೈನಲ್ಲೊಂದು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪುಟ್ಟ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಆಗಾಗ ಅದರಿಂದ ತಾನೇ ತಯಾರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಬೀಡವನ್ನು ತೆಗೆದು ಅಗಿಯುವುದು ಅವನ ಪ್ರಿಯ ಹವ್ಯಾಸವೆಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. ಯಾಕೋ ಆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೇ ಕಣ್ಣು ಬಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಗೋಪಾಲನ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬಂದಿತು. ಅವನು ನೇರವಾಗಿ ಅವರ ಬಂದು, ರಾಯರ ಮುಂದೆಯೇ ತನ್ನ ಪಾನಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮುಚ್ಚಳ ತೆರೆದಿಟ್ಟು, ಹುಬ್ಬು ಹಾರಿಸಿ ಕೆಣಕಿ ನಕ್ಕ. ರಾಯರು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಇಣುಕಿ ನೋಡಿದರೆ, ನಾಲ್ಕೈದು ಮಡಚಿದ ಬೀಡಗಳ ಕಟ್ಟು. ಎಳೆಯ ಚಿಗುರಿನ ಹಸಿರು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯೊಳಗೆ ಏಲಕ್ಕಿ, ಪಚ್ಚೆ ಕರ್ಪೂರ, ಅಡಿಕೆ, ಸುಣ್ಣವನ್ನು ಬೆರೆಸಿ, ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಡಚಿ ಕಟ್ಟಿ, ಲವಂಗವೊಂದನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ. "ರಾಯರೇ ಬಲು ಚಲೋ ಇದೆ ಬೀಡಾ.. ನಾನೇ ತಯಾರಿಸಿದ್ದು.. ತಿಂದು ನೋಡಿ... ಹಾಂಗೇ ನಿಮ್ಗೆ ಬೇಕಾದ್ದೂ ಇದರಲ್ಲಿದೆಯೋ ಕಾಣಿ.." ಎಂದು ಕಿಸಿ ಕಿಸಿ ನಗಲು ರಾಯರ ಮನದೊಳಗೆ ಲಾವಾ ಕುದಿದರೂ ತಡೆದುಕೊಂಡು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಲೇ ತೋರ್ಬೆರಳಿನಿಂದ ಬೀಡಗಳನ್ನು ತಡಕಾಡಿದ್ದಾಯ್ತು. ಫಲಿತಾಂಶ ಮಾತ್ರ ಶೂನ್ಯ. ಇದೇ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲೇ ರಾಯರಿಗೆ ಮಧಾಹ್ನದ ಊಟವೂ ರುಚಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಾರಾಮನಂತೂ ಆ ಕಡೆ ತಲೆಯನ್ನೇ ಹಾಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಕುರಿತು ಆಲೋಚಿಸಲೂ ಪುರುಸೊತ್ತಿಲ್ಲದ ರಾಯರು ಒಂದೆಡೆ ಕುಳಿತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮತ್ತೊಮೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಥಿಸತೊಡಗಿದರು. ತಾವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಕ್ಷಣ, ಜನರ ಮುಖ ಪರಿಚಯದ ಘಳಿಗೆ, ಗೋಪಾಲನ ರೂಮಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಚಿತ್ರಣ... ಎಲ್ಲವೂ ರೀಲಿನಂತೇ ಹರಿಯತೊಡಗಿತು ಅವರ ಸ್ಮೃತಿ ಪಟಲದೊಳಗೆ. ಊಹೂಂ... ಆದರೂ, ಏನೊಂದೂ ಸುಳಿವು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ಕಾಣದ ದೈವವನ್ನೂ ನೆನೆದರು. ಆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರವಾದ ಹೃದಯದೊಂದಿಗೆ ಐದು ಜೀವಗಳು ಬೆಳಗುಮಾಡಿದವು. 

~೫~

ಗರ್ನಾಲಿನ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಬೀಗರಾಗಮನದ ಸೂಚನೆ ತಿಳಿಯಿತು. ಢವ ಗುಡುವ ಎದೆಯೊಂದಿಗೇ ಎದುರುಗೊಳ್ಳುವ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ, ಚಾ ತಿಂಡಿಯ ಸಮಾರಾಧನೆಯೂ ಮುಗಿಯಿತು. ರಾಯರು ಕಾಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಹುಡುಗನ ಮನೆಯವರ ಬಳಿ ನಾಲ್ಕು ಮಾತನಾಡಿದವರೇ ಗೋಪಾಲನ ಬೆನ್ನ ಹತ್ತಿ ಹೊರಟರು. ಆತನೋ ಬಹಳ ಖಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟಿ ಉಪಚರಿಸುತ್ತಾ ಬಾಯೊಳಗಿನ ಕವಳ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೇ ತನ್ನ ಕೈಯೊಳಗಿದ್ದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಬೀಡ ತೆಗೆದು ಜಗಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಕವಳದ ಬಟ್ಟಿಲಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಬೀಡ ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡು ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ. ರಾಯರ ತಲೆ ಕೆಟ್ಟು ಹೋಯಿತು. “ನಿಜಕ್ಕೂ ಪಚ್ಚೆ ಮಣಿ ಇಲ್ಲೇ ಇದೆಯೇ ಅಥವಾ ಈ ದುರುಳ ಬೇರೆಡೆ ಸಾಗಿಸಿದ್ದಾನೋ? ಊಹೂಂ.. ಇಲ್ಲಾ... ಇಂಥಾ ಖದೀಮರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಚಟವಿರುತ್ತದೆ.. ಪಂಥ ಹಾಕಿದ ಮೇಲೆ ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಚಾ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ನೋಡುವ ಸಮಯ ಇನ್ನೂ ಮೀರಿಲ್ಲ.. ಮದುವೆ ಮಾಣಿ ಒಳ್ಳೆಯವನೇ ಆಗಿ, ಮರಕತವನ್ನು ಮರೆತು, ವಜ್ರದಂಥ ಹುಡುಗಿಯ ವರಿಸಬಾರದೆಂದಿಲ್ಲವಲ್ಲ! ರಾಜಾರಾಮನ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಹೇಗಾದರೂ ಸಮಾಧಾನಿಸಬಹುದು. ಈಗ ಭಟ್ಟರ ಮರ್ಯಾದೆ ಉಳಿಯಲಿ ಮೊದಲು...” ಎಂದು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅದೇ ಗುಂಗಿನಲ್ಲೇ, ಒಳ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಷ್ಣು ಮಾಸ್ತರರನ್ನು ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯಲು, ಅವರ ಕೈಯೊಳಗಿದ್ದ ಸಾಮಗ್ರಿಯೊಂದು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು ಬಿಟ್ಟಿತು. "ತಪ್ಪಾಯ್ತು ಸ್ವಾಮಿ.. ಗ್ಯಾನ ಎಲ್ಲೋ ಇತ್ತು.. ಕ್ಷಮಿಸಿ.. " ಎನ್ನುತ್ತಾ ಬಗ್ಗಿದ ರಾಯರು, ಕೆಳೆಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿ ಕೊಡಲು ಹೊರಟಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಚ್ಚರಿ ಕಾದಿತ್ತು. ಗೋಪಾಲನ ಕೈಯೊಳಗಿದ್ದಂಥದೇ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪುಟ್ಟ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ! ಅಂದು ರಾತ್ರಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ ಪರಿಚಯದ ಸಲಿಗೆಯನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಬಿಡದೇ ವಿಷ್ಣು ಮಾಸ್ತರರನ್ನು ಪೂಸಿ ಹೊಡೆದು, ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆದು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಡಕಾಡಿದರು. ಅದರೊಳಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಡಿಕೆ ಪುಡಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಅಷ್ಟೇ. ರಾಯರು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಅರ್ಧ ಭಾಗದ ನಂತರ, ಮತ್ತೊಂದು ಖಾನೆಗಾಗಿ, ಪುಟ್ಟ ತಗಡಿನ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಕೂರಿಸಲು ಮಾಡಿರುವ ಜಾಗವನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇ ಅವರ ಕಣ್ಗಳು ಅರಳಿದವು. ತಕ್ಷಣ ನಿನ್ನೆ ಗೋಪಾಲನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಕೈಯ ಹಾಕಿ ಬೀಡ ತಡಕಿದಾಗ, ಅದರ ತಳ ಮಾತ್ರ ಬಹು ಬೇಗ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಅವರಿಗೆ ನೆನಪಾಗಿ, ರಾಯರ ಅನುಮಾನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಖಚಿತವಾಯ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಂತಸ್ತು ಇರಲ್ಲಿ... ಒಂದೇ ಖಾನೆಯಿತ್ತು. "ಮಾಸ್ತರರೇ.. ಈ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಬಹು ಚೆಂದವಿದೆ.. ಎಲ್ಲಿ ತಗೊಂಡ್ರಿ? ನಂಗೂ ಒಂದು ಬೇಕಿತ್ತು.. ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಖಾನೆ ತಳದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಲ್ಲಾ.. ಆ ಸವಲತ್ತೂ ಇದೆಯೇ ಇದರಲ್ಲಿ...?" ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಲು, ಉತ್ಸಾಹಗೊಂಡ ಅವರು "ಹೌದು ರಾಯರೇ.. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಶಿರ್ಸಿ ಪ್ಯಾಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಗಂಡಿದ್ದು.. ಇದು ಖರೇ ಬೆಳ್ಳಿಯದ್ದಲ್ಲಾ ಮತ್ತೆ... ನಾನೊಬ್ನೇ ಅಲ್ಲಾ, ಇನ್ನೂ ತುಂಬಾ ಜನ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ರಾಂ ಭಟ್ಟನ ತಮ್ಮ ಗೋಪಾಲನೂ ನನ್ನೊಟ್ಟಿಗೇ ತಗೊಂಡಿದ್ದು. ಇದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೊಂದು ತಗಡಿನ ಹೊದಿಕೆ ಇತ್ತು. ಸುಮ್ಮನೇ ಎರಡೆರಡು ಖಾನೆ ಎಂತಕ್ಕೆ ಹೇಳಿ ಅದ್ನ ತೆಗೆದು ಬಿಟ್ಟೆ.." ಎಂದು ಇನ್ನೂ ಏನೇನೋ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದವರನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ರಾಯರು, ‘ಈಗ ಬಂದೆ ಮಾಸ್ತ್ರೆ..’ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಧಿಗ್ಗನೆ ಎದ್ದು, ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಮ ಭಟ್ಟರಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೂ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಜೋರು ಧ್ವನಿಗಳು ಹೊರ ಬೀಳುವುದಕ್ಕೂ ಸಮನಾಯ್ತು.

ಗಂಡನಿಂದ ಒದಗಿರುವ ವಿಪತ್ತನ್ನು ತಿಳಿದ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ, ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಪ್ತರೊಂದಿಗೆ ಗುಟ್ಟನ್ನು ರಟ್ಟಾಗಿಸಿದ್ದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾದವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದು ಹೇಗೋ ಈ ಕಳುವಿನ ವಿಷಯ ಬೀಗರ ಕಿವಿಗೂ ಬಿದ್ದು, ಸ್ಫೋಟವಾಗಿ, ಹುಡುಗನ ಹೆತ್ತವರು ಈಗ ಮದುವೆಗೆ ನಿರಾಕರಿಸ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ರಾಮ ಭಟ್ಟರು ಇನ್ನಿಲ್ಲದಂತೇ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕೊನೆಗೆ ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು ದಬಾಯಿಸಿದರೂ, ಹಠದಿಂದ ಒಪ್ಪದ ಬೀಗರು, ವಾಗ್ದಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಹುಡುಗಿಯ ಕಡೆ ಕಣ್ಣೆತ್ತಿಯೂ ನೋಡದೇ ಹೊರ ನಡೆದು ಬಿಟ್ಟರು. ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ರಾಯರು, ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಡೆಯ ಹೊರಟವರು ಮತ್ತೆ ಏನೋ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದವರಂತೇ, ಹಾಗೇ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದುಬಿಟ್ಟರು.

ದುಃಖದ ಮಡುವಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆಪ್ತೇಷ್ಟರೆಲ್ಲಾ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯ ವಿಷ್ಣು ಮಾಸ್ತರರು ಬಂದು ಸಮಾಧಾನಿಸುತ್ತಾ.. "ರಾಂ ಭಟ್ಟ, ಆಗಿದ್ದು ಆಗೋಯ್ತು.. ಆಗಿದ್ದೆಲ್ಲಾ ಒಳ್ಳೇದಕ್ಕೇ ಅಂದ್ಕೊ.. ನಾವೆಲ್ಲಾ ಒಳ್ಳೆ ಜನ ಅಂತ ತಂಗಿ ಮದ್ವೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿದ್ರೆ ಅವ್ರು ಹೀಂಗೆ ಮಾಡದಾ? ಬರೀ ಆಸ್ತಿ, ಹಣಕ್ಕೆ ಬಾಯ್ಬಿಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಹುಡುಗಿ ತಗಂಡು ಹೋಗಿ ನಾಳೆ ಹೇಂಗೆ ಬಾಳಿಸ್ತಿದ್ದ ಅವು..?! ಬಿಟ್ಟಾಕು ಅವ್ರನ್ನ... ಗನಾ ಮಾಣೀ ನಾ ಹುಡ್ಕಿ ತರ್ತೆ ಬಿಡು.." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಗೋಪಾಲನ ಆಗಮನವಾಯ್ತು. “ಅಯ್ಯೋ ಛೇ.. ನಮ್ಮ ದಮಯಂತಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗೋಯ್ತು.. ಪಾಪ..” ಎಂದು ಇನ್ನೂ ಏನೋ ಹೇಳತೊಡಗಿದಂತೇ, ಭಟ್ಟರು ವಿಪರೀತ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ, ಅವರನ ಮೇಲೇರಿ ಹೊರಡಲು, ಈಗ ಮುಂದೆ ಬಂದ ನರಸಿಂಹ ರಾಯರು, ಅವರನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು ತಡೆದು, ಸ್ವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿದರು. "ಭಟ್ಟರೆ ಸಿಟ್ಯಾಕೆ ಸುಮ್ಮನೇ? ಮಾಸ್ತರರು ಹೇಳಿದ್ದು ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ಸತ್ಯ ನೋಡಿ. ದುಡ್ಡಿಗಾಗಿ ಸಾಯುವ ಅಂಥ ಕಟುಕರ ಜೊತೆ ಹೂವಂಥ ನಿಮ್ಮ ಮಗಳು ಹೇಗೆ ಬಾಳುತ್ತಿದ್ದಳು ಹೇಳಿ? ಆಗುವುದೆಲ್ಲಾ ಒಳ್ಳೆಯದಕ್ಕೇ. ಇನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮರಕತ ಮಣಿ ಚಿಂತೆ ಬಿಡಿ. ಅದು ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ನೋಡಿ.. ಅದನ್ನೇ ಹೇಳಲು ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಅವಾಂತರ ಆಗಿ ಹೋಯ್ತು." ಎನ್ನಲು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಾರವಾದರೆ, ಗೋಪಾಲನ ಮೊಗದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿ, ತುಸು ಆತಂಕ.

ಗೋಪಾಲ ಭಟ್ಟನ ಬಳಿ ಬಂದ ರಾಯರು ಅವನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನೂ ಕೇಳದೇ ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬೀಡದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಕ್ಷರಶಃ ಗಾಭರಿ ಬಿದ್ದ ಆತ. "ಅಯ್ಯೋ... ಇದೆಂತಾ ಜಬರದಸ್ತಿ?! ನಿನ್ನೆ ನಾನೇ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ತೆರೆದು ಕೊಟ್ಟು, ನೀವೇ ಖುದ್ದಾ ಕೈಯಾಡಿಸಿ ನೋಡೆಲ್ಲಾ ಆಯ್ದಲ್ಲಾ? ಮತ್ತೆಂತಕ್ಕೆ ಈಗ? ನೋಡಿ.. ಸುಮ್ಮನೇ ಗಲಾಟೆ ಬ್ಯಾಡ.. ನಾನು ಸುಮ್ಮನೆ ಬಿಡದಿಲ್ಲೆ ಹಾಂ.." ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಬಡಬಡಿಸುತ್ತಲೇ ಮತ್ತೆ ಅವರ ಕೈಯಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಬಂದವನನ್ನು ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಎಳೆದು, ಅವನ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಕೈಯೊಳಗೆ  ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿಕೊಂಡ ರಾಜಾರಾಮ. ಇನ್ನೇನು ದಮಯಂತಿ ತನ್ನಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ದೂರವಾಗುತ್ತಾಳೆಂಬ ನೋವಿನಲ್ಲಿ  ತನ್ನ ಮನೆಯ ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ನಿಃಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದವನಿಗೆ, ಭಟ್ಟರ ಮನೆಯಿಂದ ಬರ ಬರನೆ ಹೊರಟ ಬೀಗರ ದಂಡು ಕಂಡು ಅಚ್ಚರಿಯಾಗಿ ಹೊರಬಂದಾಗಲೇ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿದ್ದು. ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಆನಂದಾಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಆತನಲ್ಲಿ ನೂರ್ಬಲ ಬಂದಂತಾಗಿ, ಒಂದುಸುರಿಗೇ ಓಡಿ ಬಂದಿದ್ದ.

"ಹೌದಪ್ಪಾ ಗೋಪಾಲ.. ನಿನ್ನೆ ನೀನೇ ತೋರಿಸಿದ್ದೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನ... ಇವತ್ತು ಅದನ್ನೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೋಡಿದರೇನು ಈಗ? ತಡಿಯಪ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ..." ಎಂದವರೇ ದುಃಖ ಮರೆತು, ಕುತೂಹಲದಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವರ ಮುಂದೆ ಆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ತೆರೆದು ಅದರೊಳಗಿನ್ನ ಹಸಿರು ಬೀಡಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ನೆಲಕ್ಕೆ ಸುರಿಯಲು ಮಧ್ಯದಲ್ಲೊಂದು ಪುಟ್ಟ ತೆಳುವಾಗ ತಗಡಿನ ಶೀಟು ಕಂಡಿತು. ಅದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇ ಗೊಪಾಲನ ಮೊಗ ಕಪ್ಪಿಟ್ಟರೆ ರಾಯರ ಮೊಗದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚು. ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಆ ತಗಡನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿ ತೆರೆಯಲು ತಳದಲ್ಲಿ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಗಾತ್ರ ಹೊಳೆವ ಮರಕತ ಮಣಿ ಹಸುರು ಕಿರಣ ಬೀರುತ್ತಾ ಬೆಳಗುತ್ತಿತ್ತು! 

ಹೀಗೆ, ಅಮೂಲ್ಯ ಮರಕತ ಮಣಿಯನ್ನಲ್ಲದೇ, ಅಷ್ಟೇ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಗುಣವುಳ್ಳ, ಕನ್ಯಾ ರಾಶಿಯದೇ ಅಳಿಯ ಮಾಣಿಯನ್ನೂ,      ರಾಮ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ಕೀರ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ಎದೆತುಂಬಾ ಪ್ರೀತಿ, ಹಾರೈಕೆ, ಆಶೀರ್ವಾದಗಳ ಉಡುಗೊರೆಗಳ ಹೊತ್ತು, ಎರಡು ದಿವಸಗಳ ನಂತರ ನರಸಿಂಹ ರಾಯರ ಸವಾರಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಮೈಸೂರಿನತ್ತ ಪ್ರಯಾಣ ಹೊರಟಿತು. ಅವರ ಮನದ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ತಮಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಶಾರದೆಯದೇ ನೆನಪು.

***೨೦೧೬ರ ‘ತರಂಗ ಯುಗಾದಿ ವಿಶೇಷಾಂಕ’ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ

******

~ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಹೆಗಡೆ

ಶುಕ್ರವಾರ, ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2016

ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿ

“ಸಮಾಹಿತ’ ಎನ್ನುವ ದ್ವಿಪಾಕ್ಷಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿರುವ ಮಾಲಿನಿ ಗುರುಪ್ರಸನ್ನ ಅವರ ಈ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ, ಚಿಂತನಶೀಲ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಓದಿಗಾಗಿ ನನ್ನ ಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

~ತೇಜಸ್ವಿನಿ.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿ - ನನ್ನ ಓದು


ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿ - ಇದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಓದುಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಮೊದಲು ನೂರು ಅಸಮಾಧಾನಗಳಿದ್ದವು. ಓದಿದ್ದನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಓದು ಕಲಿಸಿದ ತಂದೆಯ ಬಳಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಮರು ಓದಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತೇ ವಿನಹ ಮತ್ತಾವ ಉತ್ತರವೂ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ನಿಲುವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಅಸಮಾಧಾನ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆನೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಪದೇ ಪದೇ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನಾನೇ ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಈಗ ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಮೂಲದ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ರೀತಿಯ ವಾದಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಮತ್ತು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಇದನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತ ಭಾಗವೆಂದು ಅನೇಕರು ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದು. ( ಉತ್ತರ ರಾಮಾಯಣವೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ವಿರಚಿತವಲ್ಲ , ಅಗಸನ ಸೀತೆಯ ಕುರಿತ ನಿಂದನೆ, ಶಂಭೂಕ ವಧೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಇಂಬು ಕೊಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಬಲ ವಾದವೂ ಉಂಟು) ಇದು ಹಲ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಪ್ಪತಕ್ಕದ್ದು ಕೂಡಾ. ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲಭ್ಯ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವಯಂ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳೇ ಶೂದ್ರಾತಿಶೂದ್ರರು. ರಾಮ ಎಂಬ ಶಬ್ಧವನ್ನೂ ಉಚ್ಚರಿಸಲು ಬಾರದೇ ಮರಾ,ಮರಾ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ರಾಮ ಪದದ ಜಪಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಲೇ ರಾಮಾಯಣದಂತಹ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದಂತಹ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಶೂದ್ರಾತಿಶೂದ್ರನಿಂದ ಋಷಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತರಾದವರು, ತಮ್ಮ ಋಷ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸಲಹಿದವರು, ಸಮಕಾಲೀನ ಋಷಿಮುನಿಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು. ಇಂತಹ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನು ಶೂದ್ರನೆಂಬ ಏಕೈಕ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ರಾಮನ ಕೈಯಿಂದ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾದುದು. ಉತ್ತರ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ರಾಮನ ಸಮಕಾಲೀನರು. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲೇ ಜೀವಿಸಿದ್ದವರು. ನಾರದರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ

"ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಚ ವರ್ತಂತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಯೇ/
ತಪೋ ತಪ್ಯಂತ ತೇ ಸರ್ವೇ ಶಶ್ರೂಷಾಮಪರೇ ಜನಾಃ /
ಸ ಧರ್ಮಃ ಪರಮಸ್ತೇಷಾಂ ವೈಶ್ಯಶೂದ್ರಂ ಸಮಾಗಮತ್/
ಪೂಜಾಂ ಚ ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ಶೂದ್ರಾಶ್ಚಕ್ರುರ್ವಿಶೇಷತಃ/ "

"ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರೂ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವೈಶ್ಯಶೂದ್ರರು ಶುಶ್ರೂಷಾದಿ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಅದು ಅವರಿಗೆ ಪರಮ ಧರ್ಮವಾಯಿತು. ಶೂದ್ರರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತರ ವರ್ಣದವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು." ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನೇ ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಧರ್ಮವೆಂದು ಒಪ್ಪುವುದಾದರೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳೂ ಅಧರ್ಮಿಗಳೇ. ಅವರ ಆಶ್ರಮವೂ ರಾಮನ ಆಡಳಿತದ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲೇ ಇತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ಶೂದ್ರಕನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷೆಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳಿಗೂ ಸಿಗಬೇಕಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಶಂಭೂಕ ವಧೆಯನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕುರಿತು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಶಾಂಕರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಿಥ್ಯೆಯ ಕುರಿತು ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪ, ಅದನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೇ ಮೈ ರೋಮಾಂಚನವಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಈ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ವಿರಚಿತ ಶಂಭೂಕ ವಧೆಗೂ ಯಾವುದೇ ನೇರ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಈ ಶಂಭೂಕ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕಿರುವ ಅರ್ಥಸಂಬಂಧದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೇನೋ ಅನ್ನಿಸಿತು.ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಶಂಭೂಕ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಬೆಳದಿಂಗಳ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪು (ಶಂಭೂಕ) ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾ ಆಕರ್ಶಿಸುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿಜವಾದ ಬೆಳ್ಳಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ನಾವು ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪು ಎಂದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಉಂಟು. ಇದು ಮಿಥ್ಯೆ. ಮಿಥ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಅಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಮಿಥ್ಯೆ ಬೇರೆ, ಅಸತ್ ಬೇರೆ. ಅಸತ್ ಎಂದರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ್ದು. ಮಿಥ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಒಂದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದಾಗಿ ಭ್ರಮಿಸುವುದು. ಹೀಗೆ ತುಂಬಾ ಶಂಭೂಕಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ರಜತ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ ಸುತ್ತಲೂ ಶಂಭೂಕಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಆ ರಜತಕ್ಕೆ ದೊರಕಬೇಕಾದ ಬೆಲೆ ದಕ್ಕದೇ ಹೋಗಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ಗಮನಿಸದಿರಬಹುದು. ಅಥವಾ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶಂಭೂಕಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನೇ ರಜತವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮೋಸ ಹೋಗಬಹುದು. ಒಬ್ಬರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಈ ರೀತಿಯ ಅವಘಡಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾರು ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡತಕ್ಕದ್ದೋ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುವುದು ಒಳಿತು ಎಂದು ಈ ಶಂಭೂಕ ರಜತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ತತ್ವವನ್ನೇ ಅನ್ವಯಿಸಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾದುತ್ತಿದ್ದ ಶಂಭೂಕನಿಗೆ (ಜಾತಿಯಾಧಾರಿತವಾಗಲ್ಲದೆ) ಆ ಯೋಗ್ಯತೆ ಇದ್ದಿರಲಾರದು. ತಾನು ಅರ್ಹನಲ್ಲದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏರಲು ಆತ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಹತೆಯುಳ್ಳ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ( ಅವರ ಹುಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿರಲಿ) ಇಂತಹವರ ಮಧ್ಯೆಬೆಲೆ ಸಿಗಲಾರದೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ರಾಮನ ಕೈಯಿಂದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ಆತನ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಸಿರಬಹುದು.

ಆದರೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡಬಾರದೆಂದಿಲ್ಲ.. ಆ ಕಾವ್ಯದ ಒಪ್ಪುಗಳೊಟ್ಟಿಗೇ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಆ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ನೀಡದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದಿರುವುದು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮವೆಂಬುದು ಇನ್ನೊಂದು ವಾದ.

ಆದರೆ ಕುವೆಂಪು ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಶಂಭೂಕ ವಧೆಯಿಂದ ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ... ಹೀಗೆ ಅವರು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಬರೀ ಹೆಸರನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇಡೀ ಕಥೆಯನ್ನೇ. ಆಶಯಗಳೇನೇ ಇದ್ದರೂ ಒಂದು ಕೃತಿಯನ್ನು ಅದೂ ಪುರಾಣವನ್ನು ಮೂಲದಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದಾಗ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು? ಏಕೆಂದರೆ ತಪೋನಂದನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪುರವರೇ ಒಂದು ಕಡೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ' ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳು ಭೂಲೋಕ್ಕೂ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸುವರ್ಣ ಸೇತುವೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಕಾಲದೇಶಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಓದಬೇಕಲ್ಲದೆ ಘನೀಕೃತ ವಾಸ್ತವಕ್ಕಿಳಿಸಿ ನೋಡಲಾಗದು ' ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಮಾಸ್ತಿಯವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಹಳೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಸ ಸಾಹಿತಿ ತನ್ನ ಕೃತಿಗೆ ತನ್ನಿಷ್ಟದಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಮಹಾಕವಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸಿದ್ಧವಾದುದು. ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಹಾಕವಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. " ಸತ್ಸಂಗಜಾನಿ ನಿಧನಾನ್ಯಪಿ ತಾರಯಂತಿ". ಮಹಾಕವಿಗಳೊಟ್ಟಿಗಿನ ತಪ್ಪು ಒಪ್ಪು ನನಗೆ ಎಂದು'. ಒಂದು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೇ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಎದ್ದು ತೋರುತ್ತದೆ.

ಕೃತಿಯನ್ನು ನೇಯುವಾಗ ಪಂಪ, ರನ್ನ ಕೂಡಾ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡವರೇ. ಪಂಪನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಯನ ಬದಲಾಗಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಪಟ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಅವನೊಡನೆ ಪಟ್ಟವೇರುವವಳು ದ್ರೌಪದಿಯಲ್ಲ, ಸುಭದ್ರೆ.,ಅಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಅರ್ಜುನ. ರನ್ನನ ಗದಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಭೀಮ. ಸಮರ ನಡೆದ ನಂತರ ಪಟ್ಟವಾಗುವುದು ಭೀಮನಿಗೆ. ಇಂತಹಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕಥೆಯ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಧಕ್ಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದ ಕೂಡಲೇ ನೆನಪಾಗುವವನು, ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡವನು ಭಾಸ. ಭಾಸ ತನ್ನ ಹದಿಮೂರೂ ನಾಟಕಗಳನ್ನೂ ಪುರಾಣದಿಂದಲೇ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತನಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆಯೇ ತಿರುಚಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆಂದರೆ ಅವನ "ಪಂಚ ರಾತ್ರಂ" ನಾಟಕ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನಾಧರಿಸಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವೇ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಐದು ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆವ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೇ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಕೌರವರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರೀರ್ವರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಆಳುತ್ತಾ ಸುಖವಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಭಾಸೋ ಹಾಸಃ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಸಾರ್ಥಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಭಾಸನ ನಾಟಕಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಬೋಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವೇ ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅರ್ಜುನ ಯುದ್ಧವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ದ್ರೋಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಲುವಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದ ದೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ, ಡಂಭಾಸುರನೆಂಬ ಕರ್ಣನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಬಂದ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಅವತಾರವೆತ್ತಿದ ನರ (ಅರ್ಜುನ), ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಹಣಿಯಲೆಂದೇ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಶಿಖಂಡಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಂಬೆ......... ಇವರುಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸವೇ ಇಲ್ಲ. ಭೀಷ್ಮ ಶರಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗುವುದಿಲ್ಲ, ಧರ್ಮರಾಯ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ...

ಭಾಸನ ಪ್ರತಿಮಾ ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಅದೆಷ್ಟು ಉದಾತ್ತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆಂದರೆ ಹೀಗೇ ಮೂಲ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಇರಬಾರದಿತ್ತೇ ಎಂದು ಹಂಬಲಿಸುವಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿ. ಭಾಸನಿಗೂ ಬದಲಿಸಲಾಗದ ಪಾತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಶಕುನಿ, ಮಂಥರೆ ಮಾತ್ರ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಗಳೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಒಂದು ವಿಷಯ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಡಲೇ ಬೇಕು, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆತ ನಾಟಕದ ಉದಾತ್ತೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಭಾಸ ಯಾರನ್ನೂ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾರ, ಯಾರನ್ನೂ ನೋಯಿಸಲಾರ.. ಪ್ರತೀ ಪಾತ್ರವೂ ಭಾಸನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಓದುಗರಲ್ಲಿ ನವಿರು ಭಾವನೆಗಳನ್ನೂ, ಸಜ್ಜನಿಕೆಯನ್ನೂ ಉದ್ದೀಪಿಸುತ್ತದೆ. ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಪಂಚ ಸುಂದರವಾಗಿ, ಸುಭಿಕ್ಷವಾಗಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಕುಟಿಲರಹಿತರಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭಾಸೋ ಹಾಸಃ ..... ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ಅವನ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕುವೆಂಪುರವರೂ ಭಾಸನಂತೆಯೇ ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ನಾಟಕಗಳ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಪುರಾಣದಿಂದಲೇ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬೆರಳ್ ಗೆ ಕೊರಳ್, ಯಮನ ಸೋಲು, ಸ್ಮಶಾನ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ, ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಭಾಗ್ಯ... ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನೂ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಸಹಿತವಾಗಿ. ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಅವರು ಉತ್ತರ ರಾಮಾಯಣದಿಂದ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಹೊರಡುವ ಅವರು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನೇ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಮೂಲ ಉತ್ತರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಎಲ್ಲೋ ಇದ್ದ ಶಂಭೂಕನ ತಪಸ್ಸಿನ ಕುರಿತು ಅರಿವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮಗ ಸತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ, ಪರಿಹಾರ ಬೇಕಿದೆ. ತನ್ನ ಮಗ ಮರಳಿ ಬರಬೇಕಿದೆ, ತಾನು ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಅಕಾಲ ಮರಣ ತನ್ನದೋ, ತನ್ನ ಮಗನ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದೋ ಅಲ್ಲ. ಇದಾದದ್ದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದಾದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಅಧರ್ಮ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಹಾಗೂ ಆ ಅಧರ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲಾರದ ರಾಜನ ತಪ್ಪಿನಿಂದ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಆರ್ತನಾಗಿ ರಾಜನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ, ಪರಿಹಾರ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಶೂದ್ರತಪಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗಿಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ತನ್ನ ಮಗನ ಸಾವಿನ ಕಾರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ. ಶೂದ್ರನೊಬ್ಬ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದೇ ಅಧರ್ಮವೆಂಬಂತೆ. ಅವನ ಆಶ್ರಮದೊಳಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿದ್ದೇ ಪರಮ ಪಾಪವೆಂಬಂತೆ.ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಅವರು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ರೀತಿ ನೋಡಿ,

ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ
"ನಮಸ್ಕಾರಂಗೆಯ್ದಿರೇನ್?"
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಉತ್ತರ ನೋಡಿ.
" ಶಿವ ಶಿವ ಶಿವ !
ಅಂತಪ್ಪ ಘೋರಮಂ ನಾವೆಸಗಿದೆವಲ್ತು.
ಅರಿಯದಾ ಕುವರಂ ಕೈಮುಗಿಯಲಿರ್ದನ್;
'ಮಾಣ್, ಶೂದ್ರಂಗೆ ತುಳಿಲ್ ಗೆಯ್ಯಲಾಗ !'
ಎಂದಾಂ ಬುದ್ಧಿಯಂ ತಿದ್ದಿ ತಡೆದನ್."
ಆಗ " ಎಂತಾದೊಡೆಂ ತಾವು ವೇದಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ತೆ" ಎಂಬ ಶ್ರೀರಾಮನ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಕೂಡಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅರಿವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು
ಎರಡನೆಯದು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ರಾಮ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ಋಷಿ ಮುನಿಗಳಿಂದ. ಅವನು ಕರೆಸುವ ಮುನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ ವಶಿಷ್ಟ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ಮೌದ್ಗಲ್ಯ, ವಾಮದೇವ, ಕಶ್ಯಪ, ಕಾತ್ಯಾಯನ, ಜಾಬಾಲಿ, ಗೌತಮ ಮತ್ತು ನಾರದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರಬಹುದಾದ ಅಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಶಂಭೂಕನ ಕುರಿತು, ಅವನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಧಾರ್ಮಿಕ ತಪಸ್ಸಿನ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುವವರು ನಾರದರು. ಶೂದ್ರನೊಬ್ಬ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಅನರ್ಹ, ಈ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಅದು ರಾಜನಾದವನ ಕರ್ತವ್ಯ ಕೂಡ. ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ರಾಮನನ್ನು ಶಂಭೂಕ ವಧೆಗೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಾರದರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


"ಅಧೀತಸ್ಯ ಚ ತಪ್ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಸುಕೃತಸ್ಯ ಚ /
ಷಷ್ಠಂ ಭಜತಿ ಭಾಗಂ ತು ಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯನ್//
ಷಡ್ಭಾಗಸ್ಯ ನ ಭೋಕ್ತಾಸೌ ರಕ್ಷತೇ ನ ಪ್ರಜಾಃ ಕಥಮ್/
ಸ ತ್ವಂ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲ ಮಾರ್ಗಸ್ವ ವಿಷಯಂ ಸ್ವಕಮ್//

ಹೇಗೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಾರೆ ನೋಡಿ. ರಾಜನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ತಪಸ್ಸು, ಪುಣ್ಯ ಕಾರ್ಯ ಇವುಗಳ ಆರನೆಯ ಒಂದಂಶವು ರಾಜನಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಜೊತೆಗೇ ಹೀಗೆ ಆರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹಕ್ಕಿನಂತೆ ಪಡೆಯುವ ರಾಜ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದರೇನು ಎಂಬ ಧರ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಕುವೆಂಪು ತಮ್ಮ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ನಾರದರನ್ನೇ ಕೈ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಈ ಯಾವ ಮುನಿಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪವೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ಸ್ವತಃ ವಕೀಲನಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅಧರ್ಮವೆಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ರಾಜನಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನಿಗೆ ಅಧರ್ಮವೆಲ್ಲಿದೆ ತಿಳಿಸಿಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಗನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣ ಶೂದ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ್ದೇ ಎಂಬ ರಾಮನ ವ್ಯಂಗ್ಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕೊಡುವ ಉತ್ತರ,

" ಅಲ್ತಲ್ತು, ರಾಮಚಂದ್ರ,
ಶೂದ್ರನ್ ತಪಂಗೆಯ್ವೊಂದು ಅಧರ್ಮಕ್ಕೆ,
ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮದುಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪಾಪಕ್ಕೆ
ನಿನ್ನ ಬಾಲಪ್ರಜೆಯೋರ್ವನ್ ಬಲಿಯಾದನ್-
ಮುಂದಾವ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಮಂ ಗೆಯ್ಯಲಿರ್ದನೋ?
ಆವ ಶಾಸ್ತ್ರವನೊರೆಯಲಿರ್ದನೋ?
ಆವ ಕಬ್ಬಮಂ ಕಟ್ಟಲಿರ್ದನೋ?
ಆವ ತಪದಿಂದಾವ ಸಿದ್ಧಿಯ ಪಡೆಯಲಿರ್ದನೋ?
ಆ ಪ್ರಜೆ ಶೂದ್ರನ ತಪೋದುಷ್ಕೃತಿಗೆ ಬೇಳ್ವೆಯಾದನ್!
ಪಾವಗಿದು ತೀರ್ದನ್ ! "

ಹೀಗೆ ರಾಮನಿಗೆ ಶೂದ್ರನ ತಪ್ಪನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲೆತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪೊರೆಯುವುದೇ ಜೀವನದ ಪರಮೋದ್ದೇಶವೆಂಬಂತೆ.

ಮೂರನೆಯದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಶೈವಲವೆಂಬ ಪರ್ವತದ ಉತ್ತರ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸರಸ್ಸಿನ ತೀರದಲ್ಲಿ ಶಂಭೂಕ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಅವನನ್ನು ಅವನ ಜಾತಿಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ತಾನು ಶೂದ್ರಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿರುವುದಾಗಿಯೂ, ಸಶರೀರ ಸಹಿತನಾಗಿ ದೇವತ್ವವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮುಂದೇನೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸದ ರಾಮ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಅವನ ಶಿರಚ್ಛ್ಹೇಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಸಾಧು ಸಾಧು ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಶೂದ್ರತಪಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ತಪಸ್ವಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಕುರಿತು ಖಚಿತ ತಿಳಿವಿದೆ, ಆತನ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೀಮ ಗೌರವವೂ ಇದೆ. ಶಂಭೂಕ ತಪೋನಿರತನೇ ಆಗಿ ವಲ್ಮಿಕದೊಳಗೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ರಾಮ ಅವನನ್ನು ಖಡ್ಗದಿಂದ ಸಂಹರಿಸ ಹೊರಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಅಣತಿಯಂತೇ ಬ್ರಹ್ಮ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಶಂಭೂಕನನ್ನು ಮುಟ್ಟದೇ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನೇ ಬೆನ್ನತ್ತುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ರಾಮನ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಶಂಭೂಕನಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಉತ್ತರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಕುವೆಂಪು ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಆರಂಭದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯದವರೆಗೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನೇ ಹೊತ್ತು, ಆ ಕಥೆಯ ಆಶಯವನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಾರದರ ಪಾತ್ರದ ಕಣ್ಮರೆಯ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಮಗನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಆರ್ತನಾಗಿ ರೋಧಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮೇಲೆ ಮೂಡುವ ಕರುಣೆ ಶೂದ್ರತಪಸ್ವಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮೇಲೆ ಮೂಡುವುದಿಲ್ಲ. ನಾರದರ ಪಾತ್ರದ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪಾತ್ರವೇ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಬಗ್ಗೆ ತಿರಸ್ಕಾರವೇ ಮೂಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮೂಡಿಸಲೆಂದೇ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೇ ಬಹುವಾಗಿ ಕಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಮನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಉದಾತ್ತೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರಾಜ್ಞನಂತೆ, ಉದಾರಿಯಂತೆ, ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಶಕ್ತ ರಾಜನಂತೆ. ಆದರೆ ಮೂಲ ಕಥೆಯ ರಾಮ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಗುರುಹಿರಿಯರ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ತನಗೊಂದು ಸ್ವಂತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ, ಕೀಲು ಕೊಟ್ಟ ಗೊಂಬೆಯಂತೆ.

ಹೀಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಭ್ರಾಂತ ಕುಟಿಲನಂತೆಯೂ, ಕೀಲುಗೊಂಬೆ ರಾಮನನ್ನು ಸಶಕ್ತ ರಾಜನಂತೆಯೂ, ದುರುದ್ದೇಶದಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕ ತಪಸ್ವಿಯಂತೆಯೂ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ನಾಟಕ ಕಟ್ಟಿದ ಕುವೆಂಪುರವರ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ಓದಿಗೇ ನೂರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ, ಈ ಮೂರೂ ಪಾತ್ರಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಯೋಚಿಸ ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಮತ್ತು ಶಂಭೂಕ ಪಾತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆ. ಶಂಭೂಕ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೋ, ಪಾರಮಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಗೋ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಶರೀರನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹಠದಲ್ಲಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ಲಂಬಮಾನಮಧೋಮುಖನಾಗಿ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲೇ ಇದು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾದುದಲ್ಲ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ. ಕುವೆಂಪು ಈ ತಪಸ್ಸಿನ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಶಂಭೂಕ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಾರ್ಥವಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವವನು, ಸಕಲರಿಗೂ ಸನ್ಮಂಗಳವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವವನು. ಇವನ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ (ವಟತರು) ಮೃತ್ಯುವನ್ನೇ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಷ್ಟು ಧರ್ಮಬಲ ಹೊಂದಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮದೇವತೆ ಕೂಡಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಕಲಿಸಲು ಮೃತ್ಯುವನ್ನೇ ಕಳಿಸುತ್ತದೆ. ವಟತರು, ಮೃತ್ಯುದೇವತೆ, ಧರ್ಮದೇವತೆ, ರಾಮ ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವಿರೋಧಿಗಳಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಮಗನನ್ನು ಕಳೆದು ಕೊಂಡಿರುವ ಸಂತ್ರಸ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ.

ಕುವೆಂಪು ಮಾಸ್ತಿಯವರಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟ ಮಾರ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಜಾತಿಮಾತ್ಸರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೆರಿತವಾದ ಮೂದಲಿಕೆಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವನ್ನೂ , ಈ ಭಾವನೆ ಹೊಗಳಿಕೆ ಮತ್ತು ತೆಗಳಿಕೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದೂ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಪಾತಗಳ ದೆಸೆಯಿಂದ ಕೃತಿಕಾರನ ಮುಖ್ಯಾಶಯ, ರಸಪ್ರಯೋಜನ ಶೀಲವಾದ ಸತ್ಯಬೋಧನ, ತತ್ಕಾಲಕ್ಕಾದರೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನೋವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಣಾಶ್ರಮದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಾರಮ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕುವೆಂಪು ಅವರಿಗೆ ಅಸಹನೆಯಿತ್ತಾ? ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದರಾ? ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಓದಿದರೆ ಹಾಗೇನೂ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ." ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಕೃತಿಯ ಕಾವ್ಯತ್ವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಕೃತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಏಟು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಸತ್ಯವೂ, ಅಪ್ರಕೃತವೂ, ಅವಿವೇಕವೂ ಆದ ಕಾವ್ಯವಿಮರ್ಶೇತರ ಕಾರಣವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರೆಂದು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ " ಇಂತಹ ಸಾಲುಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವೆನ್ನಿಸಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಹಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಕೃತಿಯನ್ನೂ, ಕೃತಿಕಾರನನ್ನೂ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಕೇವಲ ರಸಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ? ಅವರ ನೆನಪಿನ ದೋಣಿಯಲ್ಲೇ ಪಯಣಿಸಬೇಕು ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ.

ಅವರ ಆತ್ಮ ಕಥನದನ್ವಯ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದ ಟಿ. ಎಸ್. ವೆಂಕಣ್ಣಯ್ಯನವರನ್ನು ಪಿತೃಸಮಾನರೆಂದು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು ಕುವೆಂಪು. ತಮ್ಮ ಉನ್ನತಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿಗೌರವಗಳಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅವರು ಬರೆದ ತೋರಣ ನಾಂದಿ, ರಾಮಕೃಷ್ಣಪರಮಹಂಸ, ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ ಮುಂತಾದುವುಗಳು ಅವರ ಅಪ್ರತಿಮ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ, ಅಧ್ಯಯನ ಶೀಲತೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂತಹಾ ಕವಿ ಕೇವಲ ಜಾತಿ ಮಾತ್ಸರ್ಯದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬರೆದರೆಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದೂ ಕಷ್ಟ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪದದ ನಿಜಾರ್ಥ ಅಧ್ಯಯನ ಶೀಲ ಎಂಬುದೇ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಹತೆಯಿಲ್ಲದ ಕೇವಲ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಂದು ಬೀಗುತ್ತಾ ಉಳಿದವರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅಸಹನೆಯಿತ್ತು. ಜನ್ಮದತ್ತ ಹಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಹುಸಿ ಪಾರಮ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ರೋಶವಿತ್ತು.

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರನೆಂಬ ಪದ ಅದೆಷ್ಟು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೊಬ್ಬ ಯಾವುದೋ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಶೂದ್ರನೆಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶೂದ್ರ ಎಂಬ ಪದ ಕಾಯಕ ಸೂಚಕವಾಗುಳಿಯದೇ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವರ್ತನೆಗೆ, ಕೀಳು ಮನಸ್ಥಿತಿಗೆ, ಬೌದ್ಧಿಕ ದಾರಿದ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದೆಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆಂದರೆ ಶೂದ್ರನೊಬ್ಬ ಸಜ್ಜನನೆಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನೇ ಅಲ್ಲವೆಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾಗೊಮ್ಮೆ ಅವನು ಸಜ್ಜನನಾಗಿದ್ದೇ ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮಾನನೆಂದು ಕರೆದು ಶೂದ್ರ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೇ ಅವಮಾನವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ.

ಶೂದ್ರರ ಅಥವಾ ಶೂದ್ರ ಪದದ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಹೀಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅತಿಶೂದ್ರರ ಕತೆಯಂತೂ ಶೋಚನೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಶೂದ್ರರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಈ ಶೂದ್ರಪ್ರಜ್ಞೆ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದು ಕಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಗಮನದಿಂದ, ಅವರ ಆಡಳಿತದಿಂದ. ಅತಿಶೂದ್ರಪ್ರಜ್ಞೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಆಗಮನದಿಂದ. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಗಮನದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕಾದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಲಾಭವೆಂದರೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಿಚಯ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಸಹಜವಾಗೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಿದ್ದ ಹಿಡಿತ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಾರಮ್ಯ , ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿರಲು ಯೋಗ್ಯರಾದವರೂ ಆ ಪಾರಮ್ಯತೆಯ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶೂದ್ರರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದುದು ಬ್ರಿಟೀಶರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲೇ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶೂದ್ರರ ನಡುವೆಯಿದ್ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಶರು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಶೂದ್ರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ, ಆ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಅವರಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು, ರೂಢಿಗತವಾಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜನಜೀವನದ ಹುಳುಕುಗಳು, ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲದವರೂ ಹಾಕುವ ಯೋಗ್ಯರ ವೇಷ ಇವುಗಳ ತೀವ್ರತೆ ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಮನದಟ್ಟಾಗಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಶೂದ್ರರಿಗೆ ತೋರಿಸುವ ಹಪಾಹಪಿ ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗಿತ್ತೇ ವಿನಹ ಅತಿಶೂದ್ರರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಗಮನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದವರು ಗಾಂಧೀಜಿ.

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕುವೆಂಪುರವರನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಡಿತ್ತು. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಅವರಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ತರಗತಿಯಲ್ಲಾದ ಅವಮಾನ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ದೂರ ಸರಿದು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರೇನೋ, ಕುವೆಂಪು ಅದನ್ನೊಂದು ಸವಾಲಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಕಲಿತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಶೂದ್ರರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಕೀಳರಿಮೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಸರಿಸಮಾನರಾಗಿ ಬದುಕಿದ್ದುದು, ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು, ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಕನ್ನಡದ ಹಳೆಗನ್ನಡ, ನಡುಗನ್ನಡದ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದುದು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಂದಿನ ಬಹುತೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಆಧುನಿಕತೆ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಕಡೆ ನುಗ್ಗಿದ್ದು ( ಸುಮಾರು ೪೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೇ ಕುವೆಂಪು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದ್ದರು). ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕುವೆಂಪುರವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬಹಳ ಸಶಕ್ತವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದವೆನ್ನಬಹುದು.
ಜೊತೆಗೆ ವಿವೇಕಾನಂದ, ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರಭಾವ ತಂದು ಕೊಟ್ಟ ಹೊಳಹುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು, ತರತಮಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಗಳಾಗಿವೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು... ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿಯಂತಹ ನಾಟಕಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ.

ಮನರಂಜನೆಯೊಂದೇ ನಾಟಕಗಳ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದ, ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಳೂ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಜ್ವಲಂತವಾಗಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಕುವೆಂಪುರವರ ನಾಟಕಗಳು ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಂತಹಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು. ಅವುಗಳು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಸ್ವಯಂ ಕುವೆಂಪು ಅವರಿಗೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. "ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ಶಂಭೂಕನ ಕಥೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯಿಂದ ದೃಶ್ಯವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಟಕ ಆಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ. ಅದರ ಚಿತ್ರಗಳ ಬೃಹತ್ತನ್ನೂ ಮಹತ್ತನ್ನೂ ಹೊರಗಡೆಯ ಅಲ್ಪ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕೃತಕಾಭಿನಯದಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದೂ ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲ್ಪನಾ ತಪಸ್ಸಾಧ್ಯವಾದ ಮನೋ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ದೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು." ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಕುವೆಂಪುರವರೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಶೂದ್ರನ ತಪಸ್ಸು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಶೂದ್ರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಮೃತ್ಯುವನ್ನೂ ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು, ಮೃತ್ಯುವಿಗೇ ಸವಾಲು ಹಾಕುವಷ್ಟು. ಶಂಭೂಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವರು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ರೀತಿಯೂ ಇಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸ್ತುತವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ರಾಮನನ್ನು ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿಯ ಬಳಿ ಕರೆತರುವಾಗ, ಅವನ ಮೇಲೆ ಆರೋಪವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಶಂಭೂಕ ನಡೆದು ಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಹವಾದುದು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಜ್ಞ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿರುವಂಥದ್ದು. ಮೌನವಾಗಿ ತಪಗೈಯುತ್ತಿದ್ದ ಮುನಿಯ ಮೇಲೆ ವಿನಾಕಾರಣ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದರೂ ಮುನಿ ತನ್ನನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ವಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಲ್ಮಿಕದೊಳಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮುನಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕಡೆಯ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ ಶಂಭೂಕ ಮುನಿಯ ಕೈಗಳು ಹೊರಬಂದು ಹರಸುವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿ.. ರಾಮನು ಈ ಮುನಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಯುಧ ಸಮರ್ಥವಾಗದೆಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಲೆತ್ನಿಸಿದಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ " ಆವ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರದಿಂ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರಂ ರಾವಣನ ದಶಶಿರಗಳುರುಳಿದವೋ ಅದನೆ ತುಡು, " ಎಂದಾಗಲೂ ತಡೆಯಲು ಎದ್ದುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಅಣತಿಯ ಮೇರೆಗೆ ರಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನೇ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರೂ ವಿಚಲಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತೊಟ್ಟಾಗ ಭೂಮಿ ನಡುಗುತ್ತದೆ, ಗಗನ ಗುಡುಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನನ್ನೇನೂ ಮಾಡದು, ಅದು ಶೂದ್ರನ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ತೊಟ್ಟದ್ದೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹೆದರಿ, ಸೆಡೆತು, ರಾಮನ ಮೊರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಶೂದ್ರ ಬೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ, ವಲ್ಮಿಕದಿಂದ ಹೊರಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನೇ ಆಹುತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಿಜವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ, ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಮಂಗಳವಾಗುತ್ತದೆ, ನಿಜವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕಾದ್ದು ಹುಟ್ಟಿನ ಮೂಲವನ್ನಲ್ಲ, ಶಾಸ್ತ್ರಸಂಭ್ರಾಂತರನ್ನಲ್ಲ, ಮಾನವೀಯತೆಯ ಲವಲೇಶವೂ ಇಲ್ಲದ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನಲ್ಲ, ಬೆಲೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ್ದು ನಿಜವಾದ ಮಾನವೀಯತೆಗೆ, ಅಧ್ಯಯನ ತಂದುಕೊಡಬಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ, ಸಜ್ಜನಿಕೆಗೆ, ತಾನು ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಿಲ್ಲದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಮೌನವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಾನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞತೆಗೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುವುದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲ, ಶಾಸ್ತ್ರಸಂಭ್ರಾಂತ ಮನಸ್ಥಿತಿ. ಗೆಲ್ಲುವುದು ಶೂದ್ರನಲ್ಲ , ನಿಜವಾದ ಅಧ್ಯಯನ, ನಿಜ ಪಾಂಡಿತ್ಯ. ಇಂದು ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೂಗಾಡುತ್ತಿರುವವರೆಲ್ಲಾ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲೇ ಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. 

ಶೂದ್ರತಪಸ್ವಿಯೊಡನೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಕವಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರಾ? ನಿಜವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಶೀಲ ತಾನು, ರಜತ ಮನುಷ್ಯ ತಾನು.., ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯದೇ ಕಂದಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ನೀವು ನಿಜವಾದ ಶಂಭೂಕಗಳು(ಕಪ್ಪೆ ಚಿಪ್ಪು) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರಾ? ಮರುಓದು ಹೌದೆನ್ನುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾರದರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದುದಲ್ಲವೆಂದು ಅವರೆಷ್ಟೇ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಟ್ಟರೂ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಬರೆದುದಾಗಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿರುದ್ಧವೂ ಅಲ್ಲ. ಅಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು, ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕರ್ಮಠ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು, ಹುಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಾರಮ್ಯವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಧಿಕ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅಸಮಾಧಾನ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕುರಿತಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈ ಎಲ್ಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.


ಇಲ್ಲಾಗಿರುವುದು ಬದಲಾವಣೆಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಉದಾತ್ತೀಕರಣ. ಭಾಸನ ಉದಾತ್ತೀಕರಣದಂತೆಯೇ ಕುವೆಂಪು ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿಯ ಉದಾತ್ತೀಕರಣವೂ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ. ಯಾವುದೇ ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಡುವಾಗ , ಓದುವಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಓದುಗನೂ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹುಟ್ಟಿನ ಮೂಲದ ಪ್ರಭ್ಹಾವದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕುವೆಂಪು ಖಳನಾಯಕರಂತೆಯೂ, ಶೂದ್ರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೇ ಪ್ರಬಲವಾದ ಹೊಡೆತ ಕೊಟ್ಟ ಧೀಮಂತ ನಾಯಕನಂತೆಯೂ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಇವೆರಡೂ ಕುವೆಂಪುರವರ ಆಶಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಅವರೇ ಹೇಳಿದ ಮಾತಿನಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನವರು ಕಲೆಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ಕೊಲೆಯಾದಂತೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿರುದ್ಧದ ಮನಸ್ಥಿತಿಯೇ ಶೂದ್ರತಪಸ್ವಿಯ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದನ್ನಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಮಾತು. ಒಂದು ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿಯ ಓದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಸಂಚಲನ ಉಂಟು ಮಾಡಿದರೆ , ಅದು ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಎಂದು ಬೊಬ್ಬೆ ಹೊಡೆದರೆ ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದ ಶಂಭೂಕ ವಧೆಯನ್ನು ಓದುತ್ತಾ, ಅದನ್ನೊಂದು ಹರಿಕಥೆಯಂತೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾ ಬಂದ ಶೂದ್ರರ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಒಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸುವುದು ಒಳಿತು. ಅವರಿಗೆ ಹೀಗನ್ನಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾದೀತು? ಮಾನವೀಯತೆಯ, ಮನುಷ್ಯತ್ವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷೋದ್ರೇಕ ಹೊಂದದೇ ಸಮಾಧಾನವಾಗಿ ಓದಿದರೆ ಕುವೆಂಪು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿ ನಿಗಿನಿಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ

~ಮಾಲಿನಿ ಗುರುಪ್ರಸನ್ನ

(ಸಮಹಿತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ)

ಸೋಮವಾರ, ಮಾರ್ಚ್ 28, 2016

ಬಿಡುಗಡೆ

ವೇದಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತಿದೆ
ಜಿಗಿ ಮಿಗಿ ಬೆಳಕುಗಳ, ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಪರದೆಗಳ,
ಧೂಪ, ದೀಪಾದಿ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ 
ರಂಗ ಪ್ರವೇಶಕೆ ಸನ್ನದ್ಧವಾಗುತಿದೆ.

ಮತ್ತೆರಡು ತಾಸು ಕುಣಿತವೋ ಕುಣಿತ.. 
ದಣಿವಿಲ್ಲದ ಭೋರ್ಗರೆತ!
ತಾಳ, ಮೇಳ, ಶೃತಿ, ಲಯ ಎಲ್ಲವೂ ಮೇಳೈಸಿದ
ಒಮ್ಮೆ ಥಕ ಧಿಮಿ ತಾಂ, ಮಗದೊಮ್ಮೆ 
ಧಳಾಂಗು ತಕದಿಕು ತಕತದಿಗಿಣ ತೋಂ

ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಹಾಶಯರೋ ಬರಿಯ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಆ ಕುಣಿತಕೆ...
ಬಲಗಡೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ, ಎಡಗಡೆ ಕೊಂಗು, ಕೊರಗು, 
ನಡುವೆ ತಪ್ಪು ಒಪ್ಪುಗಳ ಕೊರೆತ
ನೋಡುತ್ತಿರುವಷ್ಟು ಹೊತ್ತು, ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲದು ಕುಣಿತ

ನೃತ್ಯ ನಿಂತಾಕ್ಷಣ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೆಲ್ಲಾ ಖಾಲಿ,
ವೇದಿಕೆಯೂ ಮೌನ, ನಿಃಶ್ಯಬ್ಧ ‘ರಂಗ’ವಲ್ಲಿ.

~ತೇಜಸ್ವಿನಿ.